NBP odkrywa karty. Inflacja bazowa w Polsce znów idzie w górę

W czwartek poznaliśmy kluczowe dane makroekonomiczne, które rzucają nowe światło na procesy cenowe zachodzące w polskiej gospodarce. Z najnowszego komunikatu Narodowego Banku Polskiego wynika, że w marcu inflacja bazowa po wyłączeniu cen żywności i energii wyniosła 2,7 proc. w ujęciu rocznym. To zauważalny wzrost w porównaniu z lutym, kiedy wskaźnik ten kształtował się na poziomie 2,5 proc.

Dla pełnego kontekstu warto przypomnieć, że Główny Urząd Statystyczny podał wcześniej, iż powszechnie znany wskaźnik CPI (czyli miara wzrostu cen całego koszyka konsumpcyjnego) wyniósł w analizowanym okresie 3,0 proc. rok do roku. Różnica między CPI a inflacją bazową jest kluczowa dla ekonomistów, ponieważ pozwala ocenić, na ile drożyzna jest zjawiskiem trwałym, a na ile efektem chwilowych zawirowań.

Narodowy Bank Polski nie ogranicza się do jednej miary. Co miesiąc analitycy banku centralnego rozkładają koszyk inflacyjny na czynniki pierwsze, publikując aż cztery różne wskaźniki. Analiza marcowych danych pokazuje niepokojącą tendencję – każdy z mierzonych parametrów bazowych poszedł w górę względem poprzedniego miesiąca.

Szczególną uwagę zwraca inflacja po wyłączeniu cen administrowanych (czyli tych, które podlegają bezpośredniej kontroli państwa). W marcu 2026 r. wystrzeliła ona do poziomu 2,7 proc., podczas gdy zaledwie miesiąc wcześniej wynosiła symboliczne 1,6 proc. Z kolei wskaźnik po wyłączeniu cen najbardziej zmiennych osiągnął równe 3,0 proc. (wzrost z 2,3 proc. w lutym).

Ostatnią z miar jest tak zwana 15-proc. średnia obcięta. To specyficzne narzędzie statystyczne, które całkowicie eliminuje wpływ 15 proc. produktów o najmniejszej i największej dynamice cen, odrzucając tym samym skrajne anomalie. W marcu ten wskaźnik wyniósł 2,9 proc., co również oznacza wyraźny skok wobec 2,2 proc. zanotowanych w lutym.

Analiza zmian cen w różnych segmentach koszyka pozwala lepiej identyfikować źródła inflacji i trafniej prognozować jej przyszłe tendencje – przypomina w swoim komunikacie Narodowy Bank Polski, uzasadniając mnogość publikowanych wskaźników.

Z perspektywy przeciętnego konsumenta wyłączanie z obliczeń cen chleba, masła czy prądu może wydawać się nielogiczne – w końcu to na te dobra wydajemy znaczną część domowego budżetu. Jednak dla banku centralnego wskaźnik inflacji po wyłączeniu cen żywności i energii jest najważniejszym kompasem przy prowadzeniu polityki pieniężnej.

Powód jest prozaiczny: Rada Polityki Pieniężnej nie ma żadnego wpływu na to, czy w danym roku wystąpi susza niszcząca plony, ani na to, jak zachowają się kraje eksportujące ropę naftową. Narzędzia NBP, takie jak stopy procentowe, oddziałują przede wszystkim na popyt wewnętrzny i ceny usług czy towarów produkowanych w kraju.

– Ceny energii, w tym paliw, są ustalane nie na rynku krajowym, lecz na rynkach światowych, czasem również pod wpływem spekulacji – tłumaczy mechanizmy rynkowe bank centralny. Podobnie sytuacja wygląda z żywnością, której wyceny są silnie uzależnione od kaprysów pogody oraz globalnej koniunktury na rynkach rolnych.

Z punktu widzenia finansów osobistych, rosnąca inflacja bazowa to sygnał ostrzegawczy. Oznacza ona, że presja cenowa w polskiej gospodarce staje się "lepka" i rozlewa się na szerokie kategorie usług oraz towarów, które nie są podatne na szybkie zmiany. Nawet jeśli paliwo na stacjach by staniało, a żywność przestała drożeć, koszty życia i tak będą pełznąć w górę napędzane rosnącymi kosztami pracy czy usług.

Dla posiadaczy kredytów hipotecznych marcowy odczyt na poziomie 2,7 proc. (i rosnący trend wszystkich miar bazowych) to raczej zła wiadomość. Trwała i rosnąca inflacja bazowa to główny argument dla Rady Polityki Pieniężnej, by utrzymywać stopy procentowe na wyższym poziomie przez dłuższy czas. Dopóki ten wskaźnik nie zacznie trwale spadać w kierunku celu inflacyjnego, szanse na znaczące obniżki rat kredytów pozostają iluzoryczne.