Polacy pomogą NASA. Przełomowe narzędzie zbada kosmos

Instrument GLOWS zaprojektowany i zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN zostanie wysłany w przestrzeń kosmiczną na pokładzie sondy IMAP. Urządzenie będzie rejestrować heliosferyczną poświatę wodoru, dostarczając cennych informacji o strukturze wiatru słonecznego i heliosferze. Jak wyjaśnia prof. Maciej Bzowski z CBK PAN, heliosfera to obszar wokół Słońca, gdzie ciśnienie wiatru słonecznego dominuje nad ciśnieniem wiatrów galaktycznych.

Polski zespół naukowców od około 30 lat rozwija model czasowej i przestrzennej ewolucji gazu międzygwiazdowego wnikającego do heliosfery. Oddziaływanie tego gazu z plazmą wiatru słonecznego wpływa na kształt heliosfery i wszystkie zachodzące w niej procesy. Według prof. Bzowskiego model opracowany przez CBK PAN jest prawdopodobnie najlepszy na świecie. Te osiągnięcia zaowocowały wcześniejszym udziałem polskich naukowców w części naukowej misji NASA Interstellar Boundary Explorer.

Po sukcesie tamtego programu grupa Davida McComasa wraz z polskimi naukowcami zaproponowała kompleksowe badanie heliosfery przy użyciu platformy umieszczonej w okolicy punktu Lagrange'a między Ziemią a Słońcem. NASA uznała pomysł za bardzo dobry i zaproponowała polskiemu zespołowi budowę fotometru ultrafioletowego. Dla naukowców z CBK PAN było to ogromne wyzwanie, ponieważ musieli zająć się wszystkimi aspektami projektu od projektowania po integrację i testy.

Prof. Bzowski przyznaje, że polski zespół jest dla NASA partnerem wymagającym sprawdzenia. Instrument GLOWS, choć istotny dla misji, nie ma podstawowego znaczenia dla jej powodzenia. Decyzję o włączeniu polskiego instytutu do programu podjął kierownik misji David McComas, który wcześniej zapoznał się z infrastrukturą i możliwościami CBK PAN. IMAP jest misją kierowaną przez naukowca, gdzie odpowiedzialność za realizację spoczywa na kierowniku, a nie bezpośrednio na NASA.

Projekt GLOWS jest całkowicie finansowany z polskich środków przez ministerstwo właściwe dla spraw nauki na podstawie porozumienia z NASA. Wielu specjalistów pracujących przy projekcie znalazło później zatrudnienie w polskim przemyśle kosmicznym. W zespole pracowało wiele młodych osób, nawet z ostatnich lat studiów, które zdobyły cenne doświadczenie. Prof. Bzowski podkreśla, że projekt tworzy kadry dla polskiej gospodarki.

Dla naukowców z CBK PAN prawdziwy eksperyment rozpocznie się dopiero po starcie misji. Po wyniesieniu sondy w przestrzeń kosmiczną zespół będzie zbierać i analizować dane, starając się zrozumieć wyniki obserwacji. Nominalny koniec misji IMAP przewidziano na 2028 rok. Udział w tym programie może oznaczać początek nowego rozdziału współpracy z NASA, choć wiele będzie zależało od dostępności funduszy w przyszłości.