Kodeks pracy. Prawa i obowiązki pracodawcy oraz pracowników

Kodek pracy jest zbiorem przepisów, które określają i regulują prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników. Kodeks pracy określa np. zasady związane z zatrudnieniem, wynagrodzeniami, czasem pracy, bezpieczeństwem itd.

Polski kodeks pracy był kilkukrotnie zmieniany. Określa on zasady wynagradzania pracowników, zatrudniania, zasady udzielania urlopów, bezpieczeństwa i higieny pracy, odpowiedzialności materialnej w przypadku łamania praw pracowniczych.

Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że według zapisów kodeksu pracy urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany w całości, jednorazowo. Dopiero gdy pracownik złoży wniosek, można taki urlop podzielić na części, z tym że jedna musi mieć przynajmniej 14 dni kalendarzowych.

Mówiąc o zaległym urlopie, czyli takim, który nie został wykorzystany w danym roku kalendarzowym, to trzeba wiedzieć, że musi on być wykorzystany do końca września. Kodeks pracy zezwala też na wzięcie przez ojca urlopu 2 tygodniowego, zanim dziecko ukończy 2 lata. Urlop taki może być wykorzystany jednorazowo albo w dwóch częściach.

Kodeks pracy zakłada, że niezdolność do pracy pozwala zachować pracownikowi prawo do wynagrodzenia. Standardowo jest to 80 proc. podstawy takiego wynagrodzenia. Całą kwotę, czyli 100 proc. otrzymują kobiety ciężarne, a także ci, którzy ulegli wypadkowi w drodze do i z pracy albo ci, którzy chcą zostać dawcami narządów, to na czas, gdy uczestniczą w badaniach i zabiegach. Kodeks pracy zawiera również informację o tym, że jeśli umowa o pracę zostanie rozwiązana z powodu* upadłości albo likwidacji pracodawcy* lub przyczyn, które nie leżą po stronie pracowników, to okres wypowiedzenia może zostać skrócony do miesiąca.

Kodeks pracy określa też, kto jest młodocianym. Od 1 września 2018 roku, osoba młodociana to ta, która jest w wieku 15-18 lat. Można zatrudnić osobę poniżej 16 roku życia, ale tylko w ramach działalności kulturalnej, artystycznej albo sportowej. Młode osoby można też zatrudnić w reklamie.

Zgodnie z zapisami kodeksu pracy pracownik może też skorzystać z dni wolnych na poszukiwanie pracy. Zachowuje wtedy prawo do wynagrodzenia.

Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że kodeks pracy umożliwia stworzenie tzw. komisji pojednawczej. Powołuje się taką komisję, by polubownie załatwiać sporne sprawy na linii pracownik-pracodawca.

Jeśli pracownik pracuje przynajmniej 6 godzin, ma prawo do przerwy, która powinna trwać minimum 15 minut. Przerwa ta wlicza się do czasu pracy. Jeśli pracujemy dłużej, to jedynie pracodawca może wyrazić zgodę na dłuższą przerwę. Kodeks Pracy o dłuższym odpoczynku nie mówi.

Już niedługo ma zostać wprowadzony dodatkowy rozdział w kodeksie pracy. Ma on określać warunki zatrudnienia u pracodawców, którzy zatrudniają mniej niż 10 pracowników, a także u pracodawców, którzy są osobami fizycznymi, ale nie prowadzą działalności gospodarczej.