Cyfrowe państwo w cieniu wojny hybrydowej. Asseco wskazuje kluczowe wyzwania

Współczesna administracja państwowa stoi przed trudnym zadaniem balansowania między koniecznością uszczelniania systemów a oczekiwaniami użytkowników końcowych. Dowodem na to są ostatnie doniesienia o cyberaratakach, którym celem stała się polska infrastruktura. Z jednej strony rosną nakłady na projekty z obszaru cyberbezpieczeństwa i zwiększa się otwartość na chmurę obliczeniową, z drugiej – obywatel oczekuje usług dostępnych i intuicyjnych. Według Sławomira Szmytkowskiego, Wiceprezesa Asseco Poland, pogodzenie tych dwóch światów przy jednoczesnej presji czasu wymaga ścisłej współpracy z biznesem.

Eksperci zwracają uwagę na fundamentalną zmianę w strategii cyberprzestępców, która dokonała się w ostatnich latach. Jeszcze niedawno głównym celem hakerów były bogate podmioty komercyjne, jednak geopolityka drastycznie zmieniła ten krajobraz. Obecnie ataki te są elementem szerszej wojny hybrydowej, a za incydentami stoją często wrogie państwa.

W przeszłości to firmy komercyjne były głównym celem cyberprzestępców. Od blisko 4 lat obserwujemy wzrost liczby ataków na instytucje rządowe i infrastrukturę krytyczną, co w 2026 roku może tylko ulec nasileniu – ostrzega Sławomir Szmytkowski.

Państwo reaguje na te zagrożenia, starając się niwelować dług technologiczny. Jest to jednak proces złożony i rozciągnięty w czasie. O ile instytucje centralne szybciej adaptują nowe standardy, o tyle samorządy i władze lokalne pozostają w trudniejszej sytuacji. Dysponują one znacznie mniejszymi budżetami na zabezpieczenia, co czyni je łatwiejszym celem dla agresorów. Nadzieją na ujednolicenie standardów ochrony jest implementacja unijnej dyrektywy NIS2 poprzez nowelizację Ustawy o Krajowym Systemie Bezpieczeństwa.

Jednym z głównych hamulców cyfryzacji w sektorze publicznym pozostaje skomplikowany proces inwestycyjny. W przeciwieństwie do biznesu, administracja musi działać w rygorze Prawa Zamówień Publicznych. Pełna ścieżka – od analizy biznesowej, przez zabezpieczenie finansowania, aż po rozstrzygnięcie przetargu – potrafi trwać nawet rok. W odpowiedzi na te opóźnienia, urzędy coraz częściej spoglądają w stronę platform low-code, które pozwalają wewnętrznym działom IT na szybsze tworzenie prostszych aplikacji.

Ekspert Asseco zaznacza jednak, że to rozwiązanie sprawdza się głównie w przypadku usług mniej krytycznych. Gdy w grę wchodzą pieniądze podatników i kluczowe świadczenia społeczne, ryzyko samodzielnych wdrożeń jest zbyt duże.

Wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia ze środkami pieniężnymi, które muszą być wypłacone obywatelom w określonym czasie, jak emerytury, renty, zasiłki czy dopłaty, administracja zwykle decyduje się na współpracę z partnerem technologicznym w zakresie opracowania, rozwoju i wsparcia eksploatacji danego systemu w wymaganym prawem reżimie SLA – wyjaśnia Sławomir Szmytkowski.

Mimo koncentracji na bezpieczeństwie, rozwój e-państwa nie może pomijać kwestii użyteczności. Nowoczesne usługi cyfrowe powinny być projektowane z uwzględnieniem perspektywy obywatela, a nie struktury urzędu. Kluczowym trendem staje się tutaj podejście kontekstowe. Użytkownik wchodzi w interakcję z państwem w różnych rolach: jako rodzic, podatnik, przedsiębiorca czy płatnik składek. Systemy informatyczne powinny te role rozpoznawać i dostosowywać ofertę usług do aktualnej sytuacji życiowej danej osoby.

Nowa rzeczywistość geopolityczna wymusza również redefinicję funkcji, jakie mają pełnić systemy państwowe. Do tej pory priorytetem była wygoda – możliwość załatwienia sprawy bez wychodzenia z domu. Dziś projektanci systemów muszą brać pod uwagę scenariusze ekstremalne, takie jak konflikt zbrojny czy kataklizm.

Doświadczenia ukraińskie pokazują, że aplikacja rządowa może stać się kluczowym narzędziem przetrwania i komunikacji. Systemy muszą być gotowe na działanie w warunkach ograniczonej infrastruktury czy okupacji terenu.

Obecnie usługi publiczne muszą być gotowe na funkcjonowanie również w sytuacjach nadzwyczajnych – podkreśla ekspert Asseco, wskazując na funkcje takie jak szyfrowany kontakt dla obywateli znajdujących się na terenach zajętych przez wroga.

Ostatnim, ale nie mniej ważnym elementem układanki jest efektywność kosztowa. Każda władza szuka oszczędności, a technologia dostarcza narzędzi, które pozwalają na redukcję kosztów obsługi administracyjnej przy zachowaniu ciągłości procesów. Rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, które sprawdziły się w biznesie, coraz śmielej wkraczają do urzędów.

Automatyzacja powtarzalnych czynności, takich jak wstępna klasyfikacja dokumentów, weryfikacja ich kompletności czy ekstrakcja danych z formularzy, staje się standardem. Według analiz Asseco, AI będzie w najbliższych latach istotnym elementem środowiska IT administracji, pomagając w budowie sprawnego, a zarazem tańszego w utrzymaniu państwa.