Jak Polska i Niemcy wydają pieniądze z polityki spójności?

Tylko w bieżącej perspektywie finansowej na lata 2021-2027 Unia Europejska rozdysponowała niemal 392 mld euro na politykę spójności. Do Polski trafiła największa narodowa koperta w całej UE, wynosząca aż 76 mld euro. Dla porównania, Niemcy, czyli gospodarczy motor napędowy Europy i kraj dwukrotnie liczniejszy, otrzymały niecałe 20 mld euro.

Dlaczego do Polski popłynęło czterokrotnie więcej pieniędzy? Zdecydował unijny algorytm podziału środków, którego kluczem jest porównanie zamożności. Mierzy się ją wskaźnikiem PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca w stosunku do średniej UE. Tak powstaje podział na trzy regiony:

• słabiej rozwinięte, gdzie tak mierzony PKB jest poniżej 75 proc. unijnej średniej,
• w okresie przejściowym, gdzie wskaźnik mieści się w przedziale 75-100 proc.,
• lepiej rozwinięte, gdzie przekracza on średnią UE.

Choć Polska wykonała ogromny skok w rozwoju gospodarczym, to większość regionów (odpowiadających 16 województwom) wciąż kwalifikuje się do grup poniżej średniej UE z perspektywy PKB na jednego mieszkańca. W Niemczech z kolei przeważają regiony lepiej rozwinięte, a tylko kilka landów wschodnich zalicza się do statusu przejściowego.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wylicza, że największym programem krajowym finansowanym z polityki spójności jest FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko) z budżetem 24,2 mld euro. Filarami polskich inwestycji z finansowaniem z UE są:

• infrastruktura transportowa,
• transformacja energetyczna i ochrona klimatu,
• wsparcie przedsiębiorstw.

W Niemczech cele polityki spójności wyglądają zupełnie inaczej. Berlin musi alokować lwią część otrzymywanych funduszy na cele miękkie i zaawansowaną gospodarkę. Dlatego ponad 30 proc. budżetu spójności za Odrą trafia do Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+), z którego finansowane są:

• innowacje naukowe i rozwój MŚP,
• szkolenia i rozwój kwalifikacji pod kątem gospodarki cyfrowej,
• zielony ład w skali mikro.

Oba kraje łączy rosnące znaczenie Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (JTF), z którego finansowane jest odchodzenie od węgla. W Polsce środki te trafiają m.in. na Śląsk czy do Wielkopolski Wschodniej, natomiast w Niemczech zasilają transformujące się regiony górnicze w Łużycach czy w Zagłębiu Nadreńskim.

Co to oznacza? Podczas gdy dla Polski fundusze spójności wciąż stanowią kluczowe paliwo do domykania luki infrastrukturalnej, dla Niemiec są one punktowym instrumentem wspierania innowacyjności i łagodzenia lokalnych nierówności społecznych.