Polscy podatnicy mają nowego faworyta. Skala zdumiewa

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, wprowadzony do porządku prawnego w 1999 r., był zaprojektowany jako forma rozliczeń dla drobnych przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność przy stosunkowo niewielkich obrotach, bez zaplecza księgowego i z ograniczonymi możliwościami prowadzenia pełnej ewidencji kosztów. Ryczałt miał uprościć rozliczenia małych firm, ale też obniżyć koszty administracyjne po stronie fiskusa i zachęcić przedsiębiorców do wychodzenia z szarej strefy.

W latach 1999-2020 ryczałt był raczej niszową formą opodatkowania. Prawdziwy boom nastąpił dopiero po podniesieniu limitów przychodów uprawniających do ryczałtu, rozszerzeniu katalogu zawodów mogących go stosować oraz reformach Polskiego Ładu od 2022 r., które dla wielu usługodawców, w tym z branży IT, lekarzy, architektów czy przedstawicieli wolnych zawodów, uczyniły ryczałt korzystniejszym niż skala podatkowa i podatek liniowy, mimo że w ramach tej formy rozliczenia nie można uwzględniać kosztów uzyskania przychodów, gdyż podstawą opodatkowania jest przychód, a nie dochód.

To właśnie z wyżej wymienionych powodów liczba podatników rozliczających się ryczałtem wzrosła do ponad 2 mln obecnie. Ostatnie oficjalne dane Ministerstwa Finansów dotyczą rozliczeń za 2024 r. Wówczas zeznanie PIT-28 złożyło 2 091 556 podatników, czyli o ponad 112 tys. więcej niż rok wcześniej. W tej liczbie ponad 1 milion osób to przedsiębiorcy. Łączne przychody wykazane przez podatników opodatkowanych ryczałtem wyniosły 317,5 mld zł.

Skala wzrostu jest szczególnie widoczna na tle lat poprzednich. Jeszcze przed Polskim Ładem liczba podatników korzystających z ryczałtu wynosiła około 1,3 mln w 2020 r. i 1,4 mln w 2021 r. Nie jest więc przypadkiem, że ryczałt coraz częściej pojawia się w debacie publicznej. W ostatnich latach szczególne zainteresowanie mediów budziły wysokie dochody lekarzy kontraktowych, informatyków czy specjalistów świadczących usługi w formule B2B, z których wielu korzysta właśnie z tej formy opodatkowania.

Poza podatnikami osiągającymi dochody z najmu prywatnego (od 2023 r. jest to jedyna możliwa forma rozliczania tych dochodów), z ryczałtu mogą korzystać osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, wspólnicy spółek cywilnych i jawnych oraz niektóre osoby prowadzące sprzedaż przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych.

Kluczowym warunkiem jest nieprzekroczenie limitu przychodów wynoszącego równowartość 2 mln euro rocznie.

Warto przypomnieć, że limit ten nie zawsze był tak wysoki. Jeszcze do końca 2020 r. wynosił 250 tys. euro. Dopiero od 1 stycznia 2021 r. został podniesiony do 2 mln euro, co otworzyło ryczałt dla znacznie większej grupy przedsiębiorców.

Choć statystycznie najliczniejszą grupę podatników PIT-28 stanowią osoby rozliczające najem prywatny (w którym mieści się również wynajem garaży, komórek lokatorskich, ziemi czy maszyn), to z ekonomicznego punktu widzenia kluczową rolę odgrywają przedsiębiorcy.

W 2024 r. działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem prowadziło 1 018 148 podatników. To właśnie oni wygenerowali 278,6 mld zł przychodów, czyli niemal 88 proc. wszystkich przychodów rozliczanych ryczałtem.

Wśród przedsiębiorców średni roczny przychód wyniósł 274 tys. zł. Warto jednak pamiętać, że z uwagi na górny limit (2 mln EUR) w praktyce struktura przychodów jest bardzo zróżnicowana i obejmuje zarówno drobnych przedsiębiorców osiągających kilkadziesiąt tysięcy złotych przychodów rocznie, jak i firmy generujące wielomilionowe obroty.

Najciekawsze informacje płyną z analizy struktury przychodów według stawek ryczałtu.

Stawka 8,5 proc. - najpopularniejsza stawka wśród przedsiębiorców wykonujących głównie usługi nieobjęte innymi stawkami, przez co zakres podatników objętych tą stawką jest bardzo szeroki. W 2024 r. było ich 352 tys. Łącznie osiągnęli 57 mld zł przychodów, średnio 162 tys. zł rocznie.

Stawka 5,5 proc. - to również jedna z ważniejszych stawek dla przedsiębiorców. Korzysta z niej 324 tys. podatników, którzy łącznie wykazali 91 mld zł przychodów. Stosowana jest przede wszystkim w działalności wytwórczej oraz w branży budowlanej. Średni przychód przedsiębiorcy korzystającego z tej stawki wynosił 280 tys. zł rocznie.

Stawka 12 proc. - to jedna z najbardziej rozpoznawalnych stawek po zmianach Polskiego Ładu. Korzystało z niej 118 tys. podatników, głównie z branży IT, w tym programistów oraz podmiotów świadczących usługi związane z tworzeniem i rozwojem oprogramowania. Wykazali oni łącznie 33 mld zł przychodów. Średni przychód wynosił również 280 tys. zł rocznie.

Stawka 14 proc. - obejmuje m.in. lekarzy, architektów i inżynierów. Wykazało ją 99,5 tys. podatników, deklarując łącznie 36,2 mld zł przychodów. To właśnie w tej grupie występowała najwyższa średnia wartość przychodów, sięgająca około 364 tys. zł rocznie na podatnika.

Stawka 15 proc. dotyczy m.in. części usług specjalistycznych i pośrednictwa. Korzysta z niej 52 tys. podatników. Łączne przychody wyniosły 14 mld zł, przy średnim przychodzie na poziomie około 270 tys. zł rocznie.

Stawka 17 proc. - to najwyższa stawka, przeznaczona dla tzw. wolnych zawodów, a więc osób takich jak prawnicy, doradcy podatkowi czy księgowi. Podatników w tej grupie jest 9 tys. Wykazali oni łącznie 2,5 mld zł przychodów. Średni przychód wyniósł 283 tys. zł rocznie.

Dane Ministerstwa Finansów nie pozostawiają więc wątpliwości. Ryczałt przestał być rozwiązaniem niszowym. Polski Ład nie tylko zwiększył atrakcyjność ryczałtu, ale również zmienił jego funkcję w systemie podatkowym. Z uproszczonej formy opodatkowania dla wybranych grup przedsiębiorców przeobraził się on w jedną z dominujących metod rozliczania dla przedsiębiorców, w tym również osób poszukujących "ucieczki" od skali podatkowej.

Małgorzata Samborska, doradca podatkowy