Nowy, kluczowy obszar polskiej gospodarki. "Szansa rozwojowa" [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Bezpieczeństwo przestaje być wyłącznie kategorią militarną. Coraz wyraźniej staje się również kategorią gospodarczą, przemysłową i technologiczną. W całej Europie powstaje nowy ekosystem obejmujący przemysł obronny, technologie dual-use, cyberbezpieczeństwo, elektronikę, technologie kosmiczne, zaawansowane materiały, automatykę przemysłową i logistykę. Skala planowanych inwestycji liczona jest w setkach miliardów euro.

Dla Polski jest to nie tylko odpowiedź na wyzwania geopolityczne. To również szansa rozwojowa. Jedną z najbardziej interesujących cech nowej gospodarki bezpieczeństwa jest jej geografia. W przeciwieństwie do wielu sektorów nowoczesnej gospodarki, nie koncentruje się ona wyłącznie w największych metropoliach. Nowe inwestycje trafiają zarówno do dużych ośrodków akademickich i przemysłowych, jak i do średnich oraz mniejszych lokalizacji, które przez lata pozostawały poza głównym nurtem inwestycji technologicznych.

Widać to na mapie programu SAFE. Obejmuje ona zarówno Warszawę, Poznań, Łódź, Gdynię czy Bydgoszcz, jak również Stalową Wolę, Nową Dębę, Skarżysko-Kamienną, Tarnów, Jasło, Grudziądz, Kalisz, Jelcz-Laskowice, Zielonkę, Zegrze, Białe Błota, Czernicę czy Konieczki. To sprawia, że bezpieczeństwo staje się nie tylko projektem strategicznym, ale również projektem rozwojowym. Nowe inwestycje oznaczają miejsca pracy, wzrost kompetencji przemysłowych oraz napływ kapitału do ośrodków, które rzadko znajdują się w centrum debaty o nowych technologiach.

Znaczenie programu SAFE wykracza jednak daleko poza sam dostęp do finansowania. SAFE jest pierwszym instrumentem tej skali, który jednocześnie wzmacnia bezpieczeństwo i buduje zdolności przemysłowe. W przeciwieństwie do tradycyjnych programów zakupowych, został zaprojektowany tak, aby większa część środków pozostawała w europejskiej bazie przemysłowej.

Dla Polski ma to szczególne znaczenie. Oznacza bowiem większą szansę, że nowe zamówienia, inwestycje, miejsca pracy i kompetencje technologiczne będą powstawać właśnie tutaj. Polska dysponuje jedną z największych baz przemysłowych w Unii Europejskiej oraz silnymi kompetencjami w wielu obszarach istotnych dla nowej gospodarki bezpieczeństwa. SAFE zwiększa szanse na to, że większa część wartości związanej z tym procesem pozostanie w krajowej gospodarce.

Nie bez znaczenia pozostają również warunki finansowania. Podobnie jak inne instrumenty finansowe, SAFE podlega zmianom warunków rynkowych. Kluczowe znaczenie ma jednak nie jego koszt w oderwaniu od rynku, lecz przewaga względem alternatywnych źródeł finansowania dostępnych dla Polski. To ona decyduje o tym, ile dodatkowych inwestycji można zrealizować przy tej samej skali wydatków publicznych.

Istotna jest również skala efektów pośrednich. Nowoczesny przemysł obronny nie kończy się na producentach uzbrojenia. Obejmuje hutnictwo, przemysł stalowy, chemiczny, maszynowy, elektroniczny, sektor półprzewodników, logistykę, oprogramowanie, cyberbezpieczeństwo oraz działalność badawczo-rozwojową. Efekt mnożnikowy takich inwestycji może być relatywnie wysoki, ponieważ kapitał i zamówienia zaczynają płynąć do sektorów, które przez lata pozostawały poza głównym nurtem wzrostu gospodarczego.

Aby ten potencjał wykorzystać, potrzebne są nie tylko zamówienia, ale również kapitał. Rozwój nowych technologii, budowa nowych mocy produkcyjnych czy realizacja dużych projektów przemysłowych wymagają finansowania na każdym etapie rozwoju przedsiębiorstwa.

W ostatnich latach wyraźnie poszerzył się katalog instrumentów dostępnych dla firm działających w obszarze nowej gospodarki bezpieczeństwa. Istotną rolę odgrywa w nim Polski Fundusz Rozwoju, który wspiera przedsiębiorstwa na różnych etapach – od technologii podwójnego zastosowania finansowanych przez program PFR DeepTech, przez mobilizację prywatnego kapitału w ramach programu Innovate Poland, po inwestycje i finansowanie rozwojowe przedsiębiorstw.

Ważnym uzupełnieniem tego systemu będzie również realizowany przez BGK program Chrobry, którego celem jest mobilizacja finansowania dla dużych przedsięwzięć związanych z bezpieczeństwem przy wykorzystaniu środków z KPO i Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności. Coraz większą rolę odgrywa także sektor bankowy, który stopniowo zwiększa zaangażowanie w finansowanie przedsięwzięć związanych z bezpieczeństwem.

Aby ten proces przyspieszyć, w Ministerstwie Rozwoju i Technologii przygotowywane są także zmiany rozszerzające możliwości działania KUKE, państwowej instytucji wspierającej finansowanie i gwarancje dla przedsiębiorstw. Nowe gwarancje mają zwiększyć dostępność finansowania dla projektów związanych z obronnością i bezpieczeństwem oraz umożliwić realizację większych inwestycji przemysłowych przez krajowe przedsiębiorstwa.

Razem instrumenty te tworzą coraz bardziej kompletny system wspierający rozwój przedsiębiorstw, technologii i zdolności produkcyjnych. Stawką tego procesu nie jest wyłącznie wzrost zdolności obronnych państwa. Równie istotne jest, czy Polska wykorzysta obecny cykl inwestycyjny do trwałego wzmocnienia swojej bazy przemysłowej, technologicznej i eksportowej. Bo bezpieczeństwo staje się dziś nowym obszarem wzrostu polskiej gospodarki. Dziś kształtuje się pozycja Polski w nowej gospodarce bezpieczeństwa.