Polska traci konkurencyjność podatkową. Powód? Opieszałość legislacyjna [OPINIA]

Wyprowadzony od 1 stycznia 2025 r. podatek wyrównawczy nakazuje zapłatę podatku będącego różnicą między efektywną stawką podatkową a 15 proc. A to oznacza, że polskie zachęty podatkowe dla dużych graczy tracą sens.

Podatek wyrównawczy, zwany inaczej globalnym podatkiem minimalnym (tup-up tax) dotyczy spółek należących do dużych grup międzynarodowych i krajowych, które w co najmniej dwóch z czterech ostatnich lat osiągnęły skonsolidowane przychody na poziomie co najmniej 750 mln euro.

Jeśli efektywna stawka podatkowa takich podmiotów na poziomie kraju jest niższa niż 15 proc., podmioty te są zobowiązane do dopłaty podatku wyrównawczego. Mechanizm ma gwarantować, że międzynarodowe korporacje będą efektywnie opodatkowane na poziomie minimum w każdej jurysdykcji, niezależnie od zastosowanych ulg lub zwolnień.

To efekt prac nad globalną reformą podatkową w ramach tzw. inicjatywy BEPS 2.0., do której Polska przystąpiła 8 października 2021 r. wraz z blisko 140 państwami czy jurysdykcjami.

Wprowadzenie globalnego podatku minimalnego (Global Anti-Base Erosion Rules, tzw. GloBE), miało na celu ograniczenie agresywnej optymalizacji podatkowej międzynarodowych korporacji i wyeliminowanie praktyk podatkowych przedsiębiorstw wielonarodowych, umożliwiającym im przenoszenie zysków do państw, w których nie podlegają one żadnemu opodatkowaniu lub podlegają bardzo niskiemu opodatkowaniu.

Pracom tym przyświecała idea, że w sytuacji, gdy we wszystkich jurysdykcjach obowiązywać będzie efektywna stawka 15 proc., atrakcyjność podatkowa danej jurysdykcji nie będzie już istotnym czynnikiem przy lokowaniu inwestycji.

Jednak w obecnym kształcie implementacji tych regulacji Polska znajduje się w niekorzystnym położeniu względem innych państw, co stawia pod znakiem zapytania jej atrakcyjność inwestycyjną. Dzieje się tak z dwóch powodów.

Po pierwsze, nie wszystkie kraje ostatecznie implementowały globalny podatek wyrównawczy do swoich systemów prawnych. Przede wszystkim nie zrobiły tego Stany Zjednoczone, Chiny, Wielka Brytania. To mocno podważa w ogóle sens istnienia tego rozwiązania.

Europa, która wobec nałożonej na państwa UE dyrektywy wymusiła implementację przepisów, stawia siebie w podatkowo gorszej sytuacji niż kraje, które tego nie zrobiły. Jednak nie ma co liczyć na wycofanie się Unii Europejskiej z tej propozycji.

Bardziej prawdopodobne wydaje się ustalenie reguł jednoczesnej koegzystencji podatku wyrównawczego z amerykańskim rozwiązaniem zwanym GILTI (z ang. global intangible low-taxed income), które od 2017 r. też jest rodzajem opodatkowania minimalnego mającego zastosowanie do dochodów zagranicznych spółek kontrolowanych amerykańskich przedsiębiorstw.

Po drugie, Polska nie zmieniła ulg podatkowych w taki sposób, aby łagodzić skutki GloBE dla inwestorów i podmiotów zaangażowanych w badania, rozwój i inwestycje rzeczowe. I tu inicjatywa leży po stronie rządu.

W Polsce implementacja unijnej dyrektywy GloBE (2022/2523) nastąpiła z opóźnieniem i zaczęła obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2025 r., mimo że termin wyznaczony przez Unię Europejską upływał z końcem 2023 roku. Nie dostosowano też rozwiązań krajowych do tego nowego podatku.

Na potrzeby podatku wyrównawczego efektywną stawkę podatkową liczy się na podstawie danych finansowych, a nie podatkowych. Chodzi o to, żeby zapewnić porównywalność danych i odciąć się od rozwiązań lokalnych rozwiązań systemów podatkowych, które się między sobą różnią.

To jednak oznacza, że ulgi podatkowe, o ile nie spełniają definicji tzw. kwalifikowanej ulgi zwrotnej (qualified refundable tax credit), uderzają w inwestorów.

Polska oferuje szereg preferencji podatkowych, takich jak m.in:

• ulga na działalność B+R,
• ulga na robotyzację,
• zwolnienia w ramach Polskiej Strefy Inwestycji (PSI).

Jednak żadna z nich, w obecnej formie, nie spełnia definicji kwalifikowanej ulgi zwrotnej zgodnie z wytycznymi OECD. Oznacza to, że ich zastosowanie obniża efektywną stawkę podatkową, a tym samym prowadzi do konieczności dopłaty podatku wyrównawczego. W praktyce — nawet jeśli inwestor skorzysta z ulgi w Polsce — zostanie ona "zneutralizowana" przez obowiązki podatkowe w ramach podatku wyrównawczego.

W odpowiedzi na nowe wyzwania, państwa takie jak Niemcy, Francja, Irlandia czy Węgry już zreformowały swoje systemy ulg podatkowych. Dzięki temu oferują ulgi, które są mniej lub bardziej neutralne dla mechanizmu liczenia efektywnej stawki podatkowej i nie powodują konieczności zapłaty podatku wyrównawczego. To zwiększa ich atrakcyjność inwestycyjną wobec państw takich jak Polska, które nie wprowadziły takich dostosowań.

Polska dopiero w 2025 r. rozpoczęła prace legislacyjne nad dostosowaniem ulg podatkowych do wymogów podatku wyrównawczego. Ministerstwo Finansów oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzą obecnie analizy i konsultacje nad kilkoma wariantami modyfikacji ulg, w tym:

• wprowadzeniem zwrotu gotówkowego niewykorzystanej ulgi B+R,
• rozdzieleniem ulgi B+R na komponent rozliczany poza CIT (w zakresie kosztów wynagrodzeń) i komponent rzeczowy,
• reformę ulgi w ramach PSI w kierunku spełnienia kryteriów kwalifikowanej ulgi.

Jednak ciągle brak jest konkretnego projektu ustawy w tym zakresie oraz jasno określonego harmonogramu wdrożenia, a to oznacza, że Polska na razie pozostaje niekonkurencyjna podatkowo.

Dla dużych inwestorów, rozważających lokalizację projektów o wartości setek milionów euro, kluczowe znaczenie ma realna wartość ulg podatkowych oraz ich wpływ na efektywną stawkę opodatkowania.

Jeśli Polska chce utrzymać swoją atrakcyjność inwestycyjną, musi pilnie dostosować swój system ulg podatkowych do wymogów GloBE. Planowane przez ministerstwa zmiany mają wejść w życie od 1 stycznia 2026 r., być może nawet z możliwością ich retrospektywnego zastosowania do roku 2025, ale trzeba działać szybko.

W Polsce jest ok. 7 tys. podmiotów należących do dwóch tysięcy grup międzynarodowych, które są objęte podatkiem wyrównawczym.

Małgorzata Samborska, doradca podatkowy