Młodzi Polacy usamodzielniają się coraz wcześniej. Plaga "gniazdownictwa" to mit

Według najnowszych szacunków Eurostatu przeciętny mieszkaniec Polski, który w 2025 r. wyprowadzał się z domu rodziców, miał 26 lat i 10 miesięcy (26,8 roku). W poprzednim roku ten próg był minimalnie niższy, wynosił 26,7 roku, ale wcześniej w historii tych danych – nawet przed pandemią COVID-19, która opóźniła usamodzielnianie się młodych osób – zawsze był wyższy. W latach 2003–2019 wynosił średnio 28,2 roku.

Przeciętny wiek wyprowadzki z rodzinnego domu Eurostat szacuje na podstawie badań aktywności ekonomicznej ludności. Jest on zdefiniowany jako próg, po którego przekroczeniu ponad połowa osób mieszka już samodzielnie.

W całej UE młodzi dorośli w 2025 r. przeciętnie opuszczali rodzinny dom w wieku 26 lat i czterech miesięcy (26,3 roku), podobnie jak w poprzednich latach i dekadach. Unijna średnia od 2003 r. ani razu nie zmalała poniżej 26,1 roku i nie wzrosła powyżej 26,8 roku. Stabilny na poziomie ogólnoeuropejskim wiek usamodzielniania się młodych dorosłych jest jednak wypadkową sporych zmian w niektórych państwach.

Polska należy do krajów, w których przeciętny wiek wyprowadzki z rodzinnego domu w ostatnim ćwierćwieczu najszybciej malał. Między 2003 r. (to pierwsze dostępne dane) a 2025 r. zmniejszył się o 1,7 roku. Wyraźnie bardziej, o 5,8 roku, obniżył się tylko na Litwie, a podobnie – o 1,8 roku – jeszcze w Słowenii.

Na drugim biegunie znajdują się Chorwacja i Grecja, gdzie usamodzielnienie się młodych dorosłych opóźniło się w tym samym okresie o ponad dwa lata. Osobnym przypadkiem jest Szwecja, gdzie przeciętny wiek wyprowadzki z rodzinnego domu w ostatnich kilkunastu latach był bardzo chwiejny. Od 2009 r. (to w tym przypadku najstarsze dane) do 2017 r. oscylował wokół 20,3 roku, po czym zmalał do 17,5 roku w 2020 r., aby w kolejnych czterech latach podskoczyć powyżej 23 lat.

W wyniku tych rozbieżnych tendencji Polska pod względem wieku, w którym średnio usamodzielniają się młodzi ludzie, zbliżyła się do unijnej średniej. W 2004 r. tylko w sześciu spośród 24 państw dzisiejszej UE, dla których dostępne były wówczas takie dane, wiek ten był wyższy niż nad Wisłą. W 2019 r. był wyższy w dziewięciu spośród wszystkich 27 obecnych członków UE, a w 2025 r. – już w 13. Polska plasowała się więc pod tym względem dokładnie w połowie stawki.

W niektórych krajach Unii Europejskiej zmiany w przeciętnym wieku usamodzielniania się młodych osób miały nieco inny przebieg w zależności od płci. W Polsce jednak w ostatnich dekadach zarówno kobiety, jak i mężczyźni przyspieszali moment wyprowadzki z rodzinnego domu. W 2025 r. Polki wyprowadzały się od rodziców o 2,2 roku wcześniej niż Polacy, tak samo jak w 2003 r. W większości innych państw ta różnica stopniowo malała. W rezultacie w całej UE wynosi średnio 1,7 roku, w porównaniu z 2,3 roku dwie dekady wcześniej.

Te dane stoją w sprzeczności z powszechnym w Polsce przekonaniem, że szybki wzrost cen mieszkań oraz czynszów najmu ogranicza młodym ludziom możliwość usamodzielnienia się, przez co przyczynia się do spadku dzietności nad Wisłą. Kłócą się też z innymi statystykami Eurostatu, wedle których Polska należy do krajów UE z najwyższym odsetkiem tzw. "gniazdowników", czyli młodych dorosłych mieszkających z rodzicami.

Według unijnego urzędu statystycznego w 2025 r. w Polsce aż 51 proc. osób w wieku 25–34 lata mieszkało wciąż w rodzinnym domu. W porównaniu do poprzednich dwóch lat ten odsetek wprawdzie zmalał, ale utrzymał się wyżej niż kiedykolwiek wcześniej i wyżej niż w większości innych państw UE. W ubiegłym roku więcej "gniazdowników" było tylko w Chorwacji (62,3 proc.), Grecji (56,3 proc.) i na Słowacji (54,3 proc.), a tylko nieco mniej we Włoszech (50,7 proc.) i w Hiszpanii (50,2 proc.).

W sierpniowej analizie pisaliśmy, że w odniesieniu do Polski te szeroko komentowane dane Eurostatu prawdopodobnie są mocno zawyżone. Zwracaliśmy uwagę na to, że tak duża powszechność "gniazdownictwa" nad Wisłą może być statystyczną iluzją związaną m.in. z tym, że od kilkunastu lat za niedopełnienie obowiązku meldunkowego nie grożą u nas żadne sankcje. Sprawia to, że nowe gospodarstwa domowe, szczególnie wynajmujące mieszkania, są niedoreprezentowane w badaniach ankietowych, takich jak to, z którego pochodzą dane o odsetku "gniazdowników".

Główny Urząd Statystyczny, polegając na wielu rejestrach administracyjnych, które pozwoliły precyzyjnie określić miejsce zamieszkania młodych dorosłych, ustalił, że w 2018 r. z rodzicami mieszkało w Polsce 36 proc. osób w wieku 25–34 lat, a w 2022 r. około 33 proc. Według Eurostatu w tych samych latach odsetek ten wynosił – odpowiednio – 45 i 51 proc. Jak pisaliśmy, wyniki badań GUS bardziej niż dane Eurostatu przystają do realiów życia młodych dorosłych w Polsce, w tym przede wszystkim do ich dobrej sytuacji na rynku pracy. Są też spójne z szacunkami dotyczącymi przeciętnego wieku, w jakim mieszkańcy Polski wyprowadzają się z rodzinnego domu.

W krajach UE – jak pokazujemy na poniższym wykresie –zależność między odsetkiem gniazdowników według Eurostatu a przeciętnym wiekiem usamodzielniania się dorosłych jest bardzo wyraźna. Wiek ten jest najwyższy w Chorwacji, Grecji, Słowacji, Hiszpanii i Włoszech. We wszystkich tych krajach przekracza 30 lat. I we wszystkich co najmniej połowa osób w wieku 25–34 lat mieszka z rodzicami. Polska jest jedynym krajem, w którym odsetek gniazdowników według Eurostatu przewyższa 50 proc., a jednocześnie przeciętny wiek wyprowadzki z rodzinnego domu jest bliski unijnej średniej.

Co ciekawe, Polska bardzo dobrze wpisywałaby się w unijną zależność, gdyby przyjąć, że w rzeczywistości odsetek gniazdowników jest bliski szacunkom GUS i wynosi około 30–40 proc.

Jak tłumaczyliśmy w przywołanym artykule, do podejrzliwości wobec danych, wedle których ponad połowa młodych dorosłych w Polsce mieszka z rodzicami, skłania przede wszystkim dobra sytuacja tej grupy osób na rynku pracy. Ten fakt przemawia też za wiarygodnością szacunków dotyczących przeciętnego wieku, w jakim Polacy wyprowadzają się z rodzinnego domu. I sugeruje, że wiek ten może się jeszcze obniżać.

Eurostat zwraca uwagę na to, że "w większości krajów, w których wiek wyprowadzki młodych ludzi z domu rodziców jest poniżej unijnej średniej, powyżej średniej jest stopa zatrudnienia osób w wieku 20–29 lat". Polska na obu tych polach plasuje się zaś w środku stawki. W 2025 r. stopa zatrudnienia w tej grupie wieku wynosiła nad Wisłą 68,1 proc. w porównaniu do 65,2 proc. średnio w UE. W 2003 r., gdy młodzi mieszkańcy Polski opuszczali rodzinny dom przeciętnie w wieku 28,5 roku, wskaźnik ten wynosił zaledwie 51,1 proc. W żadnym innym kraju członkowskim nie wzrósł od tego czasu tak bardzo.

Do unijnych liderów, w których pracę ma ponad 75 proc. osób w wieku 20–29 lat, wciąż nam nieco brakuje. Starzenie się ludności Polski i kurczenie się populacji osób w wieku produkcyjnym pozwalają jednak oczekiwać, że rynek pracy będzie nadal sprzyjał zatrudnieniu młodych dorosłych. To zaś jest ważniejsze dla ich zdolności do usamodzielniania się niż sytuacja na rynku nieruchomości.