Prezydent chce referendum. Ekspert: dostajemy "OZE-sroze" bis

"Czy jest pan/pani za realizacją unijnej polityki klimatycznej, która doprowadziła do wzrostu kosztów życia obywateli, cen energii i prowadzenia działalności gospodarczej i rolniczej" – tak miałoby brzmieć pytanie referendalne skierowane do Polek i Polaków.

Karol Nawrocki jeszcze w kampanii wyborczej zobowiązał się do złożenia w Senacie wniosku o przeprowadzenie referendum ws. polityki klimatycznej UE, obejmującej m.in. Zielony Ład czy system ETS. "W takich właśnie sprawach głos powinien należeć do narodu" – mówił prezydent w opublikowanym w czwartek oświadczeniu. Wniosek ma zostać rozpatrzony na posiedzeniu Senatu 20-21 maja. Jeśli uzyska bezwzględną większość głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów – referendum odbędzie się 27 września.

Eksperci, komentując decyzję prezydenta, mówią o politycznym performansie i przypominają, że Polska nie jest pasywnym odbiorcą unijnych regulacji – dużo zależy od tego, jak zostaną w naszym kraju wdrożone.

Adam Traczyk, dyrektor zarządzający More in Common Polska, fundacji prowadzącej badania nt. kluczowych współczesnych wyzwań społecznych, uważa, że cel polityczny tej najnowszej prezydenckiej inicjatywy jest jednoznaczny. – Chodzi o wskazanie kozła ofiarnego ewentualnych wzrostów cen energii poza swoim obozem politycznym – ocenia.

Zdaniem Traczyka polska prawica przestała traktować swoich wyborców serio.

– To za jej czasów, z dużym poparciem społecznym, zaczęły się wielkie inwestycje w odnawialne źródła energii. Dziś dostajemy "OZE-sroze" bis – nielogiczną, niespójną i nieprzekonującą narrację polityczną zastępującą realne rozwiązania. Zamiast szukać sposobów utrzymania niskich rachunków i przyspieszenia inwestycji w energetyce, mamy kolejną odsłonę politycznego teatru. Tymczasem prawdziwe pytania są następujące: jak rozwijać energetykę wiatrową przy przyzwoleniu społecznym, jak wzmocnić polską suwerenność energetyczną i ograniczyć import paliw kopalnych, jak zadbać o upadające ciepłownie w miastach i jak pomóc obywatelom utrzymać w ryzach koszty życia – wymienia.

– Ostatnie kilkanaście lat doświadczeń z referendami w Polsce pokazuje, niestety, że zamiast rzeczywistego narzędzia rozstrzygania ważnych dylematów stają się one w coraz większym stopniu jałowym performansem politycznym – ocenia z kolei Aleksander Śniegocki, prezes Instytutu Reform, think tanku, który zajmuje się monitorowaniem i oceną polityk publicznych w Polsce.

Śniegocki podkreśla, że proponowane pytanie referendalne opiera się na błędnym założeniu, że Polska jest pasywnym odbiorcą unijnych regulacji.

– W rzeczywistości to, w jaki sposób polityka klimatyczna wpłynie na obywateli i firmy, zależy od sposobu wdrożenia unijnych ram na poziomie krajowym. Dobrym przykładem jest ETS – Polska nadal nie stworzyła uporządkowanego systemu wydatkowania przychodów z tego systemu. Innym przykładem jest blokowanie części naturalnego potencjału pozyskania taniej energii z wiatru przez zbyt sztywne zapisy ustawy wiatrakowej. Zamiast jałowej dyskusji wokół referendum potrzebujemy więc rzetelnej pracy nad dobrymi rozwiązaniami pozwalającymi Polakom na skorzystanie z trwającej transformacji – uważa ekspert.

Zdaniem Michała Hetmańskiego, prezesa i współzałożyciela Fundacji Instrat, think tanku, którego celem jest wspieranie polityk publicznych otwartymi danymi i badaniami, prezydencki pomysł to klasyczne odwracanie uwagi od realnych problemów.

– Jakby ekipa prezydenta chciała coś zmienić, to by jeździła do Brukseli. Zadajmy pytanie o to, ile razy urzędnicy prezydenta i on sam byli w Brukseli, ile razy złożyli swoje uwagi w konsultacjach publicznych, tak jak to robią inne państwa. Zwykły obywatel może to zrobić, tym bardziej pan prezydent. Jak chcemy zmieniać europejską politykę, to musimy aktywnie ją współtworzyć – jak przystało na szósty największy kraj w UE i 20. największą gospodarkę na świecie – komentuje Hetmański.

Wskazuje, że prawdziwy kryzys ma twarz wojny celnej i globalnego chaosu handlowego – nie transformacji energetycznej. – Na tę pierwszą nie mamy wpływu. Na drugą – mamy. Minister finansów Andrzej Domański mógłby, wzorem Niemiec, oddać wpływy z ETS z powrotem do przemysłu. Gotowy projekt ustawy leży w szufladzie Ministerstwa Klimatu. Może prezydent Nawrocki zamiast referendum złożyłby ten projekt w Sejmie? – pyta ekspert.

Zwraca uwagę, że ponad 1,5 miliona polskich prosumentów już wybrało transformację i OZE zamiast węgla. – Fotowoltaika na co piątym polskim domu zmniejszyła rachunki za prąd o ponad połowę. Polska bez europejskiej polityki klimatycznej to Polska bez unijnych środków na transformację, która kupuje coraz droższe paliwa kopalne z innych państw, bo sama ich nie produkuje. To jest właśnie przepis na porażkę – uważa Hetmański.

Aleksandra Majda, vice president ESG Impact Network, ekspertka ds. zrównoważonego rozwoju