Bez tego nie będzie pokoju? Netanjahu stawia warunek

Kształtuje się nowa architektura bezpieczeństwa i relacji gospodarczych na Bliskim Wschodzie. W niedzielę premier Izraela Benjamin Netanjahu przekazał za pośrednictwem platformy X szczegóły swoich weekendowych rozmów z amerykańskim przywódcą. Z informacji przekazanych przez szefa izraelskiego rządu wynika, że Waszyngton i Tel Awiw mówią absolutnie jednym głosem w kwestii warunków brzegowych, jakie musi spełnić Teheran, aby powrócić do globalnego krwioobiegu gospodarczego i dyplomatycznego.

Rozmowa telefoniczna, która odbyła się w sobotę wieczorem, dotyczyła bezpośrednio przygotowań do decydującej fazy negocjacji w sprawie ostatecznego porozumienia dotyczącego irańskiego programu nuklearnego. To wyraźna zmiana nastrojów w stosunku do sytuacji z początku marca, kiedy otwarta operacja zbrojna USA i Izraela przeciwko Iranowi wywołała obawy o wybuch konfliktu na pełną skalę. Obecnie stawka rozmów dyplomatycznych jest równie ogromna, a ewentualny konsensus może drastycznie wpłynąć na globalne rynki surowcowe oraz stabilność łańcuchów dostaw w regionie Zatoki Perskiej.

Prezydent Trump i ja uzgodniliśmy, że ostateczna forma porozumienia z Iranem musi wyeliminować zagrożenie nuklearne, co przekłada się na zlikwidowanie ośrodków wzbogacania uranu i pozbycie się już wzbogaconych zasobów uranu z terytorium Iranu – napisał wprost Benjamin Netanjahu, wyznaczając tym samym czerwoną linię dla amerykańskich negocjatorów.

Kluczowym elementem strategii negocjacyjnej Stanów Zjednoczonych pozostaje bezprecedensowa presja ekonomiczna. Donald Trump zapowiedział, że amerykańska blokada irańskich portów nie zostanie zniesiona ani na moment, dopóki na stole nie pojawi się podpisane, satysfakcjonujące porozumienie. Tego typu działania to potężny cios w gospodarkę Teheranu, która jest w ogromnej mierze uzależniona od morskiego eksportu surowców energetycznych oraz importu kluczowych towarów.

Utrzymanie blokady portowej to sygnał dla rynków finansowych, że amerykańska administracja nie zamierza iść na ustępstwa w zamian za same obietnice. Prezydent USA ocenia obecny stan rozmów jako konstruktywny, jednak wyraźnie podkreśla, że pośpiech nie jest wskazany.

– Negocjacje przebiegają w sposób uporządkowany i konstruktywny, a ja poinformowałem moich przedstawicieli, aby nie spieszyli się z zawarciem porozumienia, ponieważ czas działa na naszą korzyść – przekazał Donald Trump za pośrednictwem serwisu Truth Social. Ta deklaracja to klasyczny przykład strategii ekonomicznego wykrwawiania oponenta. Każdy kolejny dzień blokady portów to dla Iranu gigantyczne straty finansowe i rosnąca presja wewnętrzna, co w naturalny sposób wzmacnia pozycję negocjacyjną Waszyngtonu.

Wiele wskazuje na to, że strategia maksymalnej presji przynosi wymierne efekty. Jak poinformowała w niedzielę telewizja CBS News, powołując się na źródła w amerykańskiej administracji, najwyższy przywódca Iranu Modżtaba Chamenei zatwierdził już ogólny zarys proponowanego paktu. To przełomowa informacja, biorąc pod uwagę dotychczasową nieustępliwość irańskich władz.

Według doniesień medialnych, Teheran miał wyrazić wstępną, zasadniczą zgodę na pozbycie się zapasów wysoko wzbogaconego uranu. W zamian za ten fundamentalny krok, Stany Zjednoczone miałyby znieść wyniszczającą blokadę morską. Taka wymiana – "dostęp do morza i rynków za uran" – stanowiłaby fundament nowego otwarcia gospodarczego dla objętego sankcjami kraju.

Jednak droga do finalizacji umowy jest wciąż wyboista. Przedstawiciele USA, na co zwraca uwagę serwis Axios, kładą silny nacisk na to, aby zobowiązania Teheranu miały charakter wysoce sformalizowany. Waszyngton domaga się nie tylko deklaracji o pozbyciu się uranu, ale również twardych gwarancji likwidacji całej infrastruktury służącej do jego wzbogacania oraz rozwiązania szeregu innych, pobocznych kwestii związanych z programem nuklearnym.

Kontekst obecnych negocjacji jest nierozerwalnie związany z niedawnymi wydarzeniami o charakterze militarnym, które na nowo zdefiniowały układ sił na Bliskim Wschodzie. W swoim oświadczeniu premier Netanjahu odniósł się do bezprecedensowej współpracy wojskowej między Izraelem a Stanami Zjednoczonymi.

Szef izraelskiego rządu wyraził "niezmierną wdzięczność" dla prezydenta Trumpa za bezpośrednie zaangażowanie amerykańskich sił zbrojnych. Mowa tu o operacjach o kryptonimach "Epicka Furia" oraz "Powstający Lew", podczas których – jak ujął to Netanjahu – amerykańscy i izraelscy żołnierze walczyli "ramię w ramię z irańskim zagrożeniem". To wyraźne przypomnienie, że opcja siłowa była i wciąż pozostaje realną alternatywą dla działań dyplomatycznych.

Co więcej, amerykański prezydent miał zapewnić Netanjahu, że Izrael zachowuje pełne prawo do samoobrony na każdym z możliwych frontów. W tym kontekście wprost wymieniono Liban, co jest jasnym sygnałem ostrzegawczym dla wspieranego przez Teheran Hezbollahu. Dla rynków oznacza to, że mimo trwających negocjacji pokojowych premia za ryzyko geopolityczne w regionie wciąż pozostaje istotnym czynnikiem kształtującym m.in. ceny surowców.

Mimo optymistycznych sygnałów z obu stron oceanu, inwestorzy i analitycy muszą uzbroić się w cierpliwość. Wysoki rangą przedstawiciel amerykańskiej administracji cytowany przez Axios ostudził emocje, jasno deklarując, że ostateczne podpisanie dokumentów nie nastąpi w trwający weekend. Na stole negocjacyjnym wciąż pozostaje kilka newralgicznych szczegółów wymagających dopracowania.

Należy również pamiętać o specyfice irańskiego systemu władzy. Nawet jeśli ogólny zarys zyskał aprobatę najwyższego przywódcy, projekt porozumienia musi teraz oficjalnie przejść przez skomplikowany, wieloszczeblowy system decyzyjny w Teheranie. Zyskanie pełnej, formalnej akceptacji wszystkich organów władzy może potrwać od kilku do kilkunastu dni.

Obecne starania o wypracowanie ostatecznego traktatu to próba ustabilizowania sytuacji, która w ostatnich miesiącach mocno wstrząsnęła globalną gospodarką. Jeszcze na początku marca analitycy ostrzegali, że eskalacja konfliktu i odwetowa blokada kluczowych szlaków tranzytowych mogą doprowadzić do potężnego szoku naftowego. Zawirowania te miały bezpośrednie przełożenie na notowania surowców oraz wywołały ogromny niepokój inwestorów o stabilność światowego wzrostu.

Napięcie zaczęło powoli opadać dopiero, gdy pojawiły się pierwsze polityczne sygnały o wstrzymaniu działań militarnych. Pod koniec ubiegłego miesiąca rynki zareagowały wyraźnymi wzrostami na informacje o zawieszeniu broni zapowiedzianym przez administrację Donalda Trumpa, mimo utrzymania w mocy morskiego embarga. Wynegocjowanie twardych warunków rozbrojenia nuklearnego byłoby zatem symbolicznym i gospodarczym zamknięciem tego gorącego kryzysu geopolitycznego.

Izrael pozostaje w tej kwestii nieugięty i nie zamierza tolerować żadnych półśrodków. Jak podsumował swój wpis Benjamin Netanjahu, cel końcowy jest tylko jeden i nie podlega on renegocjacjom. – Moja polityka, jak i prezydenta Trumpa, pozostaje bez zmian - Iran nie będzie miał broni nuklearnej – zadeklarował premier Izraela, wyznaczając ostateczny horyzont dla trwających procesów dyplomatycznych i gospodarczych.

Źródło: PAP