Kolejny kryzys na niespotykaną skalę. Putin patrzy bezczynnie

Wskaźnik poronień w ostatnim miesiącu wzrósł trzykrotnie - poinformował w lipcu dyrektor centrum zdrowia w Stepanakercie, stolicy nieuznawanej Republiki Górskiego Karabachu, którą zamieszkują Ormianie. Wzrosła też liczba przypadków śmierci okołoporodowej. Zdaniem szefa kliniki Vardgesa Osiposa jest to wynik braku zbilansowanej diety.

Górski Karabach mierzy się z olbrzymimi problemami. W grudniu ubiegłego roku Azerbejdżan zamknął korytarz laczyński, jedyną drogę łączącą Karabach z Armenią. Miesiąc później wprowadzono kartki na podstawowe produkty żywnościowe jak ryż, cukier oraz kasza.

Blokadę ustanowili azerbejdżańscy "aktywiści ekologiczni", którzy mają żądać zgody na monitoring karabaskich złóż złota oraz miedzi i molibdenu. Surowce te mają być rabunkowo eksploatowane.

"Zgodnie z ustaleniami kończącymi drugą wojnę karabaską (jesień 2020 r.), droga znajduje się pod kontrolą rosyjskich sił pokojowych – które nie podjęły wobec blokady żadnych działań – a Azerbejdżan gwarantuje bezpieczeństwo ruchu na tym szlaku" – pisał na początku roku Wojciech Górecki z Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW).

Teraz w rozmowie z money.pl ekspert zaznacza, że w warunkach azerbejdżańskich nie ma mowy o żadnych protestach, zwłaszcza na taką skalę, bez wiedzy rządu. – Po drugie zwykły człowiek na te tereny nie ma wstępu, także z powodów bezpieczeństwa, gdyż po działaniach wojennych pozostało bardzo dużo min. "Ekolodzy" przepuszczali pojazdy Czerwonego Krzyża, ale przy okazji Azerbejdżan odcinał gaz. A w Karabachu wszystko jest ogrzewane gazem, więc zimą mieli problem – wyjaśnia Górecki.

Analityk dodaje, że służby Azerbejdżanu nie przepuszczają obecnie praktycznie nikogo, stąd wielkie problemy z zaopatrzeniem. W Górskim Karabachu z powodu braku paliwa stanął transport publiczny.

Kanadyjski dziennikarz Neil Hauer, który specjalizuje się w tematyce Kaukazu, Rosji i Ukrainy podkreśla, że od co najmniej kilku dni mieszkańcy Karabachu mają problem z dostępem do chleba.

24 lipca protestujący Ormianie zostawili przed biurem ONZ w Erywaniu tony żywności. Pojawiły się również plakaty oraz zdjęcia, które miały pokazywać rozgrywający się w Karabachu dramat. Radio Wolna Europa donosi m.in. o śmierci dwójki dzieci, które matka zostawiła bez opieki, gdy wyruszyła na poszukiwanie zapasów żywności.

Prezydent Górskiego Karabachu Arajik Harutiunian poprosił o wsparcie Luisa Moreno-Ocampo, który w latach 2003-2012 był głównym prokuratorem Międzynarodowego Trybunału Karnego. Haratiunan chce, żeby Argentyńczyk przeprowadził śledztwo w sprawie "popełnianego ludobójstwa". Prokurator zgodził się wydać swoją opinię, ale musi najpierw przeanalizować intencje przywódców Azerbejdżanu, gdyż kluczowa jest bezstronność.

"Biorąc pod uwagę pilność sytuacji i ryzyko głodu dla 120 tys. Ormian, planuję wydać mój raport w ciągu siedmiu dni" – napisał w liście opublikowanym 31 lipca.

Prezydent Armenii Nikol Paszynian stwierdził, że Azerbejdżan doprowadził do utworzenia getta. Nawiązał nawet do Holokaustu oraz przypomniał, że Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze nakazał rządowi w Baku "zapewnić niezakłócony ruch" na drodze łączącej Armenię z Górskim Karabachem.

Paszynian przypomniał, że Rosja nie uznaje MTK i Moskwa atakuje teraz Baku za nawiązywanie współpracy z Zachodem.

W klęskę głodu Górecki jednak nie wierzy. Ekspert tłumaczy, że na miejscu nie ma prawie dziennikarzy i należy zachować ostrożność w ferowaniu wyroków. Nie oznacza to jednak, że kryzys humanitarny nie dotarł do Stepanakertu. Wręcz przeciwnie.

Jest lato, więc głodu tam jeszcze nie ma. Obecnie mieszkańcy są w stanie wykarmić się z tego, co urośnie. Natomiast może faktycznie występować problem z niedożywieniem i awitaminozą. Ormianie są zdesperowani, próbują nagłośnić sytuację, bo nikt się tym nie przejmuje. Świat, a szczególnie Europa, skupiony jest na wojnie w Ukrainie i grupie Wagnera. Zapewniam, że głodu jako takiego tam nie ma, choć nie wykluczam, że dochodzi tam do drastycznych historii – tłumaczy Górecki, ekspert ds. Kaukazu i Azji Centralnej.

Sekretarz Stanu USA Anthony Blinken wyraził "głębokie zaniepokojenie, pogarszającymi się warunkami humanitarnymi w Górskim Karabachu".

Ekspert OSW tłumaczy, że Baku pozwoliło Ormianom opuścić Karabach, ale w przypadku pozostania w nim, mieszkańcy mają przyjąć azerskie obywatelstwo i respektować prawo. – Nie ma mowy o autonomii, a metody są dość brutalne – podkreśla.

Dodaje, że w Baku od stycznia trwa dwuletnia misja unijna, z tego powodu Azerbejdżan nie może przeprowadzić akcji zbrojnej w samej Armenii, gdyż koszty polityczne mogłyby być ogromne. Zwłaszcza że Armenia i Azerbejdżan nie utrzymują kontaktów dyplomatycznych.

Przypomnijmy, że w nocy z 12 na 13 września 2022 r. wybuchły walki między skłóconymi krajami. Azerbejdżan ostrzelał kilka ormiańskich miejscowości: Dżermuk, Goris, Wardenis, Tatew i Kapan. Doszło do wymiany ognia i w efekcie zginęło co najmniej 105 żołnierzy – wynika z raportów obu krajów, które oskarżają się wzajemnie o eskalację napięcia. To pierwsze od 2020 r. walki między państwami, gdy doszło do wymiany ognia z powodu sporu o Górski Karabach.

Teraz toczą się rozmowy pokojowe, głównie przy udziale UE, co nie podoba się Rosji.

Władze Górskiego Karabachu są prorosyjskie, tam drugim oficjalnym językiem jest rosyjski. Jednak Rosjanom w tym przypadku bardziej zależy na dobrych kontaktach z Turcją, która wspiera Azerbejdżan. Dlatego Rosja przymyka oko, biernie się przygląda i nie przeszkadza Azerbejdżanom – uważa Górecki.

Rosyjskie wojska formalnie są sojusznikami Armenii, ale Moskwa może wychodzić z założenia, że Erywań i tak jest skazany na wojskową współpracę z nią. I nie ma żadnych możliwości nacisku na Kreml.

W potrzasku jest również UE. Josep Borrell, wysoki przedstawiciel UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa uznał, że UE jest "głęboko zaniepokojona" pogarszającą się sytuacją humanitarną w regionie. Ale jak przypomina "Politico" – przewodnicząca KE Ursula von der Leyen rok temu udała się do Baku, gdzie uznała Azerbejdżan za kluczowego partnera energetycznego.

Baku podwoiło przesył gazu do UE. W ten sposób UE ma w łatwiejszy sposób odejść od paliw kopalnych z Rosji.

Piotr Bera, dziennikarz money.pl