Losy Ukraińców w Polsce. Pracują poniżej kwalifikacji, ale chcą tu zostać

Raport poświęcony losom Ukraińców w Polsce i ich planom na przyszłość powstał w ramach programu badawczego "Między Ukrainą a Polską". W opracowaniu wzięto pod uwagę różne aspekty obecności obywateli Ukrainy w naszym kraju: ich plany pobytowe, aktywność na rynku pracy, status prawny, ale też poziom samopoczucia i zadowolenia z życia. 

Zgodnie z wynikami najnowszych badań blisko trzy czwarte Ukraińców rozważa długotrwały pobyt w Polsce. Systematycznie rośnie przede wszystkim grupa osób, które deklarują chęć pozostania w naszym kraju przez co najmniej kilka lat. Dziś odpowiada w ten sposób prawie połowa badanych (44 proc.), podczas gdy jeszcze w 2022 r. deklarowało tak 22 proc. ankietowanych.

Wskaźnik niepewności co do planów nadal jest wysoki (23 proc.), choć wyraźnie spada (w 2022 r. odpowiedzi "nie wiem" udzielało 37 proc. respondentów).

Co ciekawe, powiązanie swojej przyszłości z Polską częściej deklarują migranci, którzy przyjechali tutaj przed wybuchem pełnoskalowej wojny w Ukrainie (blisko 80 proc. rozważa pobyt przez kilka lat lub na stałe). W przypadku uchodźców wojennych odsetek takich odpowiedzi spada do 64 proc. (z czego tylko niecała jedna piąta badanych myśli o pozostaniu w Polsce na zawsze).

Równocześnie niemal całkowicie zanikły deklaracje krótkoterminowego pobytu. Ogólnie rzecz biorąc, Ukraińcy prawdopodobnie dostosowali się do realiów przedłużającej się wojny. Zakładają, że ewentualny powrót będzie możliwy dopiero za jakiś czas albo że jest on mało prawdopodobny - komentuje w rozmowie z money.pl autor raportu Jeremy Caldeira z Ośrodka Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego.

Długotrwały pobyt w naszym kraju najrzadziej planują najmłodsi i najstarsi ankietowani (odpowiednio poniżej 25 i powyżej 65 lat). - Warto zwrócić uwagę, że mężczyźni częściej niż kobiety deklarują zamiar pozostania w Polsce na stałe. Oprócz oczywistych aspektów związanych ze służbą wojskową może to wynikać z faktu, że osoby, które założyły rodzinę w Polsce lub sprowadziły ją tutaj, częściej wiążą swoją przyszłość z krajem przyjmującym - ocenia autor raportu.

Badanie pokazuje, że zwiększa się również wskaźnik zatrudnienia Ukraińców. W ciągu ostatnich czterech lat zanotowano wzrost aktywności na rynku pracy z 69 do blisko 83 proc. Największą grupę stanowią osoby ze stałym zatrudnieniem w pełnym wymiarze pracy (57 proc. odpowiedzi), najczęściej w oparciu o umowę o pracę. - Jednocześnie obserwujemy wzrost liczby osób prowadzących działalność gospodarczą lub pracujących na własny rachunek - wskazuje autor opracowania. Taką formę aktywności deklaruje w badaniu 11 proc.

- Pomimo ogólnego sukcesu w integracji z polskim rynkiem pracy, Ukraińcy nadal pracują na stanowiskach poniżej swoich kwalifikacji. Sytuacja ta nie uległa poprawie na przestrzeni lat, mimo rosnącej znajomości języka polskiego - komentuje Jeremy Caldeira z Ośrodka Badań nad Migracjami UW. Pracę poniżej poziomu posiadanych kompetencji deklaruje w tym roku aż 45 proc. pytanych, najczęściej w sektorze produkcji i usług.

W opracowaniu wzięto też pod lupę dochody ukraińskich pracowników w Polsce. Mimo poprawy sytuacji wciąż ok. 40 proc. pytanych osiąga miesięczne zarobki na poziomie 5 tys. złotych brutto lub poniżej tej wartości. Dla porównania, w zeszłym roku wynagrodzenie w tej wysokości otrzymywało blisko 50 proc. badanych. Odsetek osób z najwyższymi zarobkami - powyżej 9,5 tys. złotych - sięga z kolei 18 proc.

Uczestnicy badania na ogół negatywnie oceniają jakość życia. Zadowolenie deklaruje ok. 40 proc. pytanych, przy czym zdecydowana większość pozytywnych odpowiedzi ma umiarkowany charakter ("raczej zgadzam się z tym, że czerpię satysfakcję z życia"). W zdecydowanych deklaracjach widać wyraźną przewagę złych odczuć i nastrojów (19 proc.) względem dobrego nastawienia do życia (12 proc.).

Większość respondentów mówi też o tęsknocie za domem (prawie 80 proc.), a mniej więcej jedna piąta twierdzi, że potrzebuje wsparcia psychologicznego lub emocjonalnego. W podziale na uchodźców wojennych i migrantów sprzed 2024 r. widać, że osoby, które przyjechały do Polski po wybuchu pełnoskalowej wojny, częściej narzekają na brak zadowolenia z życia niż wieloletni migranci.

Wiemy, że satysfakcja z życia jest niższa wśród osób pracujących poniżej swoich kompetencji, natomiast najwyższa wśród osób samozatrudnionych. Przedsiębiorcy częściej deklarują również wyższe dochody, choć oczywiście część z nich nadal osiąga stosunkowo niskie zarobki. Można więc przypuszczać, że obecna struktura rynku pracy skłania wysoko wykwalifikowanych Ukraińców do zakładania własnych firm, co pozwala im uzyskać lepsze warunki pracy, a tym samym zwiększa ich satysfakcję z życia - komentuje autor badania w rozmowie z money.pl.

Według najnowszych eksperymentalnych danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce przebywa dziś ok. 1,68 mln obywatelek i obywateli Ukrainy. GUS w szacunkach opublikowanych w lipcu tego roku bazował na tzw. śladach życia, czyli na aktywnościach zarejestrowanych w systemach medycznych czy skarbowych.

Raport Ośrodka nad Migracjami UW zatytułowany "Ukraińcy w Polsce w 2026 r.: Ich plany na przyszłość i obecna sytuacja życiowa oraz zawodowa" opiera się na badaniu ankietowym, w którym wzięło udział 1892 ukraińskich migrantów.