Wielka gra o pracowników z Ukrainy. Spór wymknął się spod kontroli?

Najnowsze dane ZUS nie pozostawiają złudzeń: polska gospodarka jest uzależniona od pracowników z Ukrainy. Pod koniec maja liczba ubezpieczonych z ukraińskim paszportem wyniosła 891,5 tys. W ciągu roku to wzrost o ponad 10 proc.

Polski Instytut Ekonomiczny podaje, że Ukraińcy najczęściej znajdują pracę w przetwórstwie przemysłowym, budownictwie, logistyce i usługach. Czy tak pozostanie? Sytuacja nie jest jednoznaczna. Z ostatniego badania Barometr Polskiego Rynku Pracy 2026, przygotowanego przez Personnel Service, wynika, że 38 proc. pytanych Ukraińców nie planuje powrotu do ojczyzny po wojnie.

Z drugiej strony, 17 proc. chce wrócić "najszybciej, jak to możliwe", a kolejnych 16 proc. rozważa taką decyzję w ciągu roku lub dwóch od faktycznego zakończenia działań wojennych.

Nastroje społeczne i polityczne zawsze wpływają na poczucie bezpieczeństwa i decyzje związane z migracją. Trzeba jednak pamiętać, że są one przede wszystkim podyktowane czynnikami ekonomicznymi i rodzinnymi - mówi nam Krzysztof Inglot, założyciel Personnel Service.

- Dla większości osób kluczowe są stabilna praca, możliwość utrzymania rodziny, edukacja dzieci czy perspektywy rozwoju zawodowego. Nie spodziewałbym się więc, aby ostatnie polityczne zamieszanie wpłynęło na gwałtowny odpływ pracowników z Ukrainy - dodaje nasz rozmówca z agencji pracy.

Po ukraińskiej stronie widać jednak coraz więcej starań o to, by ściągnąć do siebie z powrotem wojennych emigrantów. Pomóc ma w tym między innymi platforma cyfrowa "Dodomu", zaprezentowana oficjalnie podczas niedawnej konferencji na rzecz odbudowy Ukrainy w Gdańsku.

"Platforma umożliwia użytkownikom stworzenie spersonalizowanego planu powrotu, a jednocześnie gromadzi praktyczne informacje na temat społeczności, zatrudnienia, edukacji, usług publicznych, wsparcia socjalnego i innych możliwości dostępnych na Ukrainie" - pisze na swoich stronach ukraińskie Ministerstwo Polityki Społecznej, Rodziny i Jedności. 

To na razie pilotażowy program, ale rządowych inicjatyw na rzecz przekonania obywateli Ukrainy do wyjazdu jest więcej. Pod koniec maja szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha zapowiedział w parlamencie przygotowanie mechanizmów zachęt finansowych dla uchodźców. Kijów chce również, by Bruksela wyłączyła z mechanizmów ochrony tymczasowej ukraińskich mężczyzn w wieku mobilizacyjnym, co ograniczyłoby im możliwość legalnego pobytu i pracy na terenie Unii Europejskiej.

Tej mnogości pomysłów trudno się dziwić. Po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie z kraju wyjechało według różnych szacunków od 6 do nawet 8 milionów osób (na tę ostatnią liczbę powołuje się ukraiński rząd), z czego ok. 1,5 miliona znalazło schronienie w Polsce.

Skala emigracji jest bardzo duża, bo tuż przed rosyjską agresją liczba ludności w Ukrainie wynosiła ponad 40 milionów. Nie bez znaczenia dla gospodarki są także migracje wewnątrz kraju - z powodu wojny część osób na stałe przeniosła się ze wschodu na zachód Ukrainy.

Jak w tym kontekście czytać ostatni polsko-ukraiński spór o symbole i politykę historyczną?

Jego zdaniem, w naszym interesie, także ekonomicznym, jest załagodzenie trwającego sporu. - W wydanym niedawno raporcie "Migracja w Polsce: fakty, wpływ, kierunki działania", którego jestem współautorem, wskazujemy, że Polska potrzebuje migrantów, zwłaszcza tych, którzy "odmłodzą" nasz rynek pracy - ocenia ekspert.

- W tym kontekście zarówno psucie relacji z Ukrainą, jak i wiele innych działań polskich polityków - jak wygaszanie wsparcia dla Ukraińców, ograniczanie wypłat 800 plus, deportacje za błahe przewinienia - można uznać za godzące w naszą gospodarkę i plany rozwojowe Polski dotyczące np. ogromnych inwestycji w przemysł zbrojeniowy - dodaje.

Szef Ośrodka Badań nad Migracjami UW prof. Paweł Kaczmarczyk jeszcze przed ostatnimi wydarzeniami związanymi z odebraniem i odesłaniem orderu przez Wołodymyra Zełenskiego zwracał uwagę w rozmowie z money.pl, że polski rząd systematycznie wzmacnia w społeczeństwie negatywne postawy wobec migrantów, także wobec obywateli Ukrainy.

- Nie mam przekonania, że to nas zaprowadzi w dobrą stronę. Tego typu komunikacja bardzo mocno osadza się w świadomości społecznej. W konsekwencji sami tworzymy gigantyczny problem, z którym prędzej czy później trzeba się będzie zmierzyć. To nie jest tak, że w perspektywie kilku lat z Polski wyjedzie 2 czy 2,5 miliona migrantów. Część z nich tutaj zostanie, a równolegle do tego w polskim społeczeństwie utrwalą się bardzo silnie negatywne postawy wobec obcokrajowców - komentował wówczas prof. Kaczmarczyk.

Z przytoczonych wcześniej danych z badania Barometr Polskiego Rynku Pracy 2026 wynika, że ukraińscy pracownicy na ogół odnaleźli się w Polsce. Wszystko to może tylko wzmagać wysiłki Kijowa dotyczące planowanych repatriacji.

- 73 proc. badanych dobrze lub bardzo dobrze ocenia swoją sytuację zawodową w Polsce, 90 proc. chce rozwijać tutaj swoje kompetencje, a 65 proc. pracowało w naszym kraju ponad dwa lata w ciągu ostatnich pięciu lat. Widać też coraz większą stabilność zatrudnienia - mówi Krzysztof Inglot z Personnel Service.

- Ale nawet stopniowe kurczenie się dostępności pracowników z Ukrainy będzie dużym wyzwaniem. Pamiętajmy, że polska gospodarka od lat korzysta z migracji zarobkowej, a jednocześnie sama mierzy się ze starzeniem społeczeństwa i malejącą liczbą osób w wieku produkcyjnym - dodaje ekspert.

Założyciel Personnel Service podkreśla, że polskie firmy są świadome nadchodzących zmian i coraz częściej dywersyfikują kierunki rekrutacji, otwierając się na pracowników z Azji, Ameryki Łacińskiej czy Kaukazu. - Równocześnie coraz większego znaczenia nabiera retencja. Utrzymanie doświadczonego pracownika, niezależnie od jego narodowości, będzie dla wielu firm znacznie bardziej opłacalne niż prowadzenie kolejnych procesów rekrutacyjnych - ocenia nasz rozmówca.