Nie idźmy drogą Niemiec. Szybka transformacja da nam przewagę na dekady [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Popularne powiedzenie "obyś żył w ciekawych czasach" idealnie oddaje rzeczywistość, której doświadczamy w ostatnich miesiącach, a nawet latach. Zarówno w życiu społecznym, gospodarczym, jak i politycznym. Stoimy przed wieloma wyzwaniami, które pojawiły się wraz z pędzącym rozwojem oraz zmianami na światowej scenie politycznej.

Z mojej perspektywy, jako przedsiębiorcy działającego globalnie na wielu rynkach, ale jednocześnie mocno osadzonego w Polsce i zainteresowanego rozwojem naszego kraju, widzę cztery ważne obszary: transformacja energetyczna, AI, obronność oraz bezpieczeństwo surowcowe, które każde z osobna są niezwykle ważne, ale wspólnie tworzą kluczową kombinację dla rozwoju i przyszłości Polski.

Transformacja energetyczna to dla naszego kraju ogromna szansa rozwojowa, a zarazem geopolityczna konieczność. Stopniowe odejście od węgla na rzecz energetyki jądrowej, w szczególności technologii SMR, oraz OZE wspieranych magazynami energii może pozwolić gospodarce wykonać długo oczekiwany skok. Jednocześnie jest to konieczność na poziomie geopolityki związana ze strategiczną niezależnością energetyczną kraju oraz pozostaniem konkurencyjnym i atrakcyjnym miejscem do prowadzenia biznesu.

Przykład Niemiec pokazuje, jak kosztowna może być niewystarczająco szybka transformacja. Ci, którzy przeprowadzą ją mądrzej i szybciej, zyskają przewagę na dekady.

Tymczasem w Polsce na razie wygląda to słabo. Sektor górniczy nadal generuje rekordowe straty, a dopłaty do węgla do 2040 r. mogą sięgnąć nawet 83 mld zł. Niewielkim optymizmem może napawać fakt, że czerwiec 2025 roku był pierwszym miesiącem w historii Polski, w którym więcej wyprodukowano energii z odnawialnych źródeł niż z węgla (44,1 proc. energii z OZE, 43,7 proc. z węgla). To jednak zbyt mało i polska energia pozostaje jedną z najdroższych w Europie, co ogranicza naszą atrakcyjność dla inwestorów i podnosi koszty projektów przemysłowych.

Bardzo modnym obecnie tematem jest rewolucja AI i adaptacja tych rozwiązań w biznesie. OpenAI, Google i Anthropic wyznaczają obecnie tempo w świecie sztucznej inteligencji. Prawie każdy już z nas spróbował jednego z popularnych narzędzi AI: ChatGPT, Perplexity, Claude czy DeepSeek.

W Dolinie Krzemowej i Pekinie atmosfera jest napięta i wyścig o dominację w tym obszarze trwa w najlepsze. W tym samym czasie światowe linie lotnicze, banki i sieci handlowe podpisują rekordowe umowy na wdrożenia AI. Najnowsze modele potrafią wykonać kilkaset operacji narzędziowych w jednym ciągu rozumowania. Sztuczna inteligencja podąża w kierunku głębokiej integracji z globalną gospodarką, pełniąc rolę głównego katalizatora wzrostu produktywności, automatyzacji i innowacji.

A co u nas? Niby mamy naszego rodzimego Bielika, ale pomimo mody na AI bardzo niewiele firm spoza branży technologicznych realnie wprowadza tego typu rozwiązania. Według raportu PwC Polska "Czy polskie firmy wykorzystują potencjał AI? – Działania polskich firm i oczekiwania konsumentów" pomimo tego, że większość pracowników masowo wspomaga się AI, tylko 45 proc. firm ma formalną strategię AI. Równocześnie w 66 proc. firm większość projektów AI nie dociera do środowiska produkcyjnego, pozostając w fazie pilotażu. Rządowy pogram "Polityki Rozwoju Sztucznej Inteligencji w Polsce" (w 2025 roku przeznaczono na ten program ok. 1 mld EUR) wiosny nie czyni.

Kiedy świat biegnie jak sprinter na 100 metrów, my wyglądamy jak biegacz szykujący się do startu w maratonie.

Dlatego też pomimo tego, że Elemental działa w mocno przemysłowym obszarze – który na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło ma mało punktów stycznych z AI – to bardzo mocno analizujemy i testujemy potencjalne rozwiązania, które mogą pomóc nam zbudować przewagę konkurencyjną dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji.

Kolejnym ważnym tematem jest obronność, którą wojna w Ukrainie całkowicie przemodelowała. Zmiana obrazu pola walki stała się faktem i podąża za tym olbrzymia rewolucja technologiczna oparta na zupełnie nowej generacji dronów, wspomaganych przez technologie obrazowania przestrzennego, technologie satelitarne i oczywiście AI.

Polska powinna być obecnie największym beneficjentem tej rewolucji z uwagi na położenie geograficzne i stopień potencjalnego przyszłego zagrożenia. Jednak nie korzystamy z tej rewolucji w pełni. Mimo szumu medialnego, w realnej gospodarce niewiele się dzieje, biznes prywatny nie jest w żaden sposób zachęcany (a często wręcz zniechęcany) do wzięcia udziału w tym wyścigu, a centra R&D na potrzeby warfare (działania wojenne – red.) powstają wszędzie tylko nie w Polsce.

Parę miesięcy temu WIPO (Światowa Organizacja Własności Intelektualnej) ogłosiła globalny ranking innowacyjności. Polska zajęła w nim miejsce 39., a w Europie 25. Przy okazji debaty na powyższy temat zwrócono uwagę, że nakłady na R&D mierzone udziałem w PKB w Polsce maleją zamiast rosnąć, co źle wróży przyszłości rodzimego sektora zaawansowanych technologii.

Dodać należy do tego obrazu dane, z których wynika, że Polska inwestuje w naukę niecałe 1,5 proc PKB, przy zalecanych przez UE 3 proc. Dlatego, mając świadomość, jak ważne jest wsparcie nauki w Polsce, od 2024 roku jako Elemental będziemy mecenasem jednej z najlepszych biznesowych uczelni w Polsce – Akademii Leona Koźmińskiego. Nasza zawierciańska spółka współpracuje z Politechniką Częstochowską i Politechniką Krakowską.

Jednak tu wracamy do wcześniej poruszonych kwestii, gdyż każdy inwestor – czy zagraniczny, czy krajowy – podejmuje decyzje na podstawie analiz, a wpływ może mieć koszt energii, rozwój AI oraz zabezpieczenie kluczowych inwestycji pod kątem obronności przed potencjalnymi atakami. 

I na koniec temat mi najbliższy, czyli bezpieczeństwo surowcowe Polski i EU w kontekście sytuacji na świecie. Chiny mają globalny udział w przetwarzaniu wielu surowców strategicznych m.in.: kobaltu, litu, miedzi, grafitu i metali ziem rzadkich. Ściśle dozują do nich dostęp reszcie świata, w tym UE.

Czy Polska i Europa mają szanse wyplątać się z tej pułapki uzależnienia? Tak, jednym z kluczowych czynników może być urban mining i m.in. nasz projekt Polvolt, który został uznany przez Komisję Europejską za jedną z 47 strategicznych inicjatyw dla całej gospodarki UE.

Wart docelowo 1 mld dol. projekt, który realizujemy w Zawierciu, pozwala na lokalną produkcję surowców krytycznych, które mają bezcenne znaczenie gospodarcze. Realizacja naszej sztandarowej inwestycji przebiega dwuetapowo.

Pierwszym etapem programu inwestycyjnego Grupy Elemental było otwarcie w czerwcu 2024 r. zakładów Elemental Strategic Metals w Zawierciu. To właśnie tam zajmujemy się recyklingiem akumulatorów litowo-jonowych – m.in. z samochodów elektrycznych, magazynów energii, smartfonów, czy dronów oraz produkowane są tam metale z grupy platynowców pochodzące ze zużytych katalizatorów.

W Zawierciu odzyskujemy aż osiem z 34 surowców, które Komisja Europejska uznała za krytyczne. To kobalt, lit, mangan, miedź i nikiel oraz platynowce: pallad, platyna i rod. Warto podkreślić, że Grupa Elemental ma, aż 15-proc. udział w światowym odzysku platynowców. Drugim etapem jest właśnie projekt Polvolt, odpowiadający za produkcję surowców krytycznych z tzw. czarnej masy, czyli uzyskiwanej obecnie mieszaniny metali bateryjnych. Realizacją Polvoltu zajmuje się spółka Elemental Battery Metals, która od 2031 r. na skalę przemysłową będzie produkować złoto, srebro, miedź, pallad i metale bateryjne: kobalt, lit, nikiel i mangan.

Jako Europa po prostu nie możemy sobie pozwolić na nierealizowanie takich projektów. Zwiększenie udziału surowców krytycznych z recyklingu jest oczywiście częściową odpowiedzią na obecną dominację Chin i Grupa Elemental świetnie się wpisuje w ten trend. Recykling sam nie rozwiąże 100 proc. problemu surowcowej hegemonii Chin, ale może istotnie zwiększyć autonomię surowcową Unii Europejskiej.

*Paweł Jarski jest prezesem i założycielem Elemental Holding, grupy zajmującej się odzyskiwaniem metali z grupy platynowców z zużytych katalizatorów samochodowych oraz metali szlachetnych i półszlachetnych – srebra, miedzi i złota – ze sprzętu elektronicznego. Elemental buduje w Polsce pierwszy w tej części Europy zakład do recyklingu zużytych baterii litowo-jonowych, m.in. tych z samochodów elektrycznych. Inwestycja realizowana jest w Zawierciu na Śląsku. Łącznie cały projekt pochłonie ok. 3 mld zł i jest on rozpisany na 3-4 lata.