Mniejsze podatki, więcej pomp i elektryków. Tak UE chce obniżyć rachunki

Konkrety? Już od kwietnia Komisja chce koordynować harmonogram zakupów gazu przez podmioty rynkowe, aby uniknąć skoków cenowych wynikających z jednoczesnego dokonywania dużych zakupów przez wiele państw.

Przypomnijmy, że gaz jest paliwem przejściowym między resztą paliw kopalnych a OZE i jego udział w miksie energetycznym Unii jest wciąż spory. KE chce także koordynować uwalnianie rezerw ropy, w tym oleju napędowego i paliwa lotniczego. Powstanie też specjalne Obserwatorium Paliw (Fuel Observatory), które będzie monitorować podaż i zapasy w UE.

Ważnym, a jednocześnie bliższym przeciętnemu konsumentowi elementem jest reforma tego, co opłacamy rachunkami za energię. Dziś są to koszty wytworzenia energii, jej zakupu, ale też np. podatki (VAT, akcyza) czy opłaty sieciowe (dystrybucyjne). Komisji zależy na obniżeniu opodatkowania energii elektrycznej, przeniesieniu części kosztów poza rachunki i sprawieniu, by prąd był relatywnie tańszy niż gaz.

Komisja Europejska przypomina: "Ponad połowa (57 proc.) energii zużywanej w Europie pochodzi z importu paliw kopalnych. Stwarza to podatność na zagrożenia, która ma swoją cenę. W 2025 roku UE importowała paliwa kopalne o wartości około 340 mld euro. Od początku konfliktu na Bliskim Wschodzie w marcu 2026 roku i zamknięcia cieśniny Ormuz wydaliśmy dodatkowe 24 mld euro na import paliw kopalnych".

– To przekłada się na realne ryzyka dla wzrostu gospodarczego i poziomu inflacji. Niezależnie od rozwoju sytuacji i daty zakończenia konfliktu, według Komisji Europejskiej, skutki będą odczuwalne jeszcze przez co najmniej kilka miesięcy i będą wykraczać poza sektor energetyczny, oddziałując na gospodarkę, rynek pracy oraz sferę społeczną – komentuje Witold Strzelecki, dyrektor zarządzający Business & Science Poland.

Według Moniki Morawieckiej z think tanku Regulatory Assistance Project (RAP) obecny kryzys to kolejny dowód na to, że najlepszym sposobem na zbudowanie odporności na zewnętrzne szoki cenowe jest zwiększenie niezależności energetycznej.

– Jedynym sposobem na to jest rozwój odnawialnych źródeł energii i podwojenie nakładów na elektryfikację odbiorców końcowych. Energia wiatrowa, słoneczna, akumulatory, pojazdy elektryczne, pompy ciepła – to technologie, na których powinniśmy się skupić, szybkie do wdrożenia – wymienia.

Unia zapowiada, że pomoże państwom członkowskim w projektowaniu programów wsparcia dochodów, bonów energetycznych i taryf socjalnych. Dopuszcza czasowe obniżanie podatków poniżej poziomów UE. Promowane mają być obniżki akcyzy na energię elektryczną dla gospodarstw domowych i przemysłu energochłonnego, inteligentne liczniki (cel: 50 proc. odbiorców do 2031 r.) oraz obniżki stawek VAT, np. na panele fotowoltaiczne, pompy ciepła i powiązane z nimi małe baterie.

– Rewolucja technologiczna kolejnej dekady wymaga wywrócenia do góry nogami tego, jak opodatkowujemy energię. W tej chwili mamy za nisko opodatkowany gaz, a zbyt wysoko opodatkowaną energię elektryczną – tłumaczy Michał Hetmański, szef Fundacji Instrat i odwołuje się do polskiego podwórka.

Dr Chris Rosslowe, analityk think tanku Ember, uważa, że obniżenie podatków od rachunków za energię elektryczną osiąga oba cele. – Zapewnia natychmiastową ulgę konsumentom, a jednocześnie zachęca do korzystania z pojazdów elektrycznych i pomp ciepła, budując odporność strukturalną poprzez zmniejszenie narażenia na paliwa kopalne – wskazuje.

Plan "AccelerateEU" kładzie nacisk na energię słoneczną, wiatrową – zarówno lądową, jak i morską, energię geotermalną oraz hydroenergetykę. Komisja wprost komunikuje także, że będzie promować instrumenty rynkowe dla pomp ciepła i usuwanie barier w ich instalowaniu.

"Wymiana kotłów gazowych i olejowych na pompy ciepła mogłaby zmniejszyć o połowę końcowe zużycie energii w budynkach i z czasem obniżyć rachunki za energię" – czytamy w komunikacie.

W 2025 r. w UE zainstalowano ok. 2,4 mln pomp ciepła. Komisja szacuje, że roczny wzrost do ok. 4 mln zainstalowanych jednostek do 2030 r. "nie tylko przyniósłby ulgi konsumentom, ale także wsparłby państwa członkowskie w dążeniu do zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej w budynkach mieszkalnych o co najmniej 16 proc.".

W Polsce, według szacunków PORT PC, w 2025 r. sprzedano ok. 87 tys. różnego typu pomp ciepła i była to stabilizacja po spadku zainteresowania nimi w poprzednich latach.

– Obniżony VAT na pompy ciepła to konkret, który umożliwi rynkową transformację tego, jak ogrzewamy nasze domy. Potrzebujemy też niższego VAT-u na auta elektryczne, które cieszą się coraz większym zainteresowaniem gospodarstw domowych. Masowa przesiadka Kowalskich oraz małych przedsiębiorców na elektryki wymaga teraz niższych stóp procentowych, a nie dotacji. Social leasing proponowany przez Brukselę jest dobrą odpowiedzią na ten problem – zaznacza Michał Hetmański z Instratu.

Social leasing, czyli leasing społeczny, o którym wspomina ekspert, jest jednym z ciekawszych elementów rekomendowanych przez Komisję. To mechanizm, który może przyspieszyć dostęp do nowych technologii bez wysokich kosztów wejścia. W Polsce nie jest jeszcze popularny, za to świetnie funkcjonuje np. we Francji. Na czym polega?

Przypomina trochę znany nam dobrze leasing samochodów dla firm, ale skierowany jest głównie do gospodarstw o niższych dochodach. Użytkownik nie kupuje urządzenia – np. auta elektrycznego czy wspomnianej już pompy ciepła – tylko korzysta z niego za niską miesięczną opłatą, często też z dopłatą państwową.

We Francji program najpierw dotyczył samochodów elektrycznych dla uboższych obywateli, aktywnych zawodowo, często mieszkających na terenach z zanieczyszczonym powietrzem. Tylko w pierwszym tygodniu po uruchomieniu drugiej edycji programu złożono zamówienia na ponad 35 tys. aut. Rata abonamentowa takiej umowy leasingowej wynosi między 100 a 200 euro, resztę płaci państwo, a oferta leasingu obejmuje głównie małe, europejskie modele elektryczne.

Dziś Francja deklaruje, że wprowadzi leasing społeczny na pompy ciepła – ogłosiła to 10 kwietnia na łamach "Le Parisien" ministra ds. energii Maud Bregeon. Mechanizm, który miałby być zastosowany, nie jest jeszcze do końca znany, ale Bregeon zapewnia, że ​​rząd pracuje nad systemem, "który zagwarantuje, że miesięczna rata za pompę ciepła i cena energii elektrycznej wykorzystywanej do ogrzewania domu będą zawsze niższe niż cena rachunku za gaz".

To działania, które wpisują się w założenia "AccelerateEU". A co dalej z tym planem? W mijającym tygodniu jego założenia zostały podjęte na nieformalnym szczycie liderów państw UE na Cyprze.

13 maja cypryjska prezydencja przyjmie ministrów energii UE, a Komisja ma im przedstawić "katalog powtarzalnych środków" wybranych spośród najskuteczniejszych mechanizmów, które po 2022 r. przyniosły oszczędności energii i wzrost efektywności systemu.

Pałeczka będzie też po stronie polskiego rządu z o którym Paweł Lachman, Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła PORT PC, pisze na X, że "pora, aby obudził się z letargu".

"Bez odejścia od myślenia o energetyce przez pryzmat paliw kopalnych i bez realnego wsparcia elektryfikacji ogrzewania Polska zostanie z tyłu – droższa, słabsza i bardziej zależna od paliw kopalnych" – ocenia.

Aleksandra Majda, vice president ESG Impact Network, ekspertka ds. zrównoważonego rozwoju