Cena ropy nie decyduje o cenie paliwa? "Orlen nie mówi wszystkiego"

"To nie cena baryłki decyduje o tym, po ile tankujesz paliwo przy dystrybutorze" – przekonuje Orlen głosem lektora w opublikowanej w piątek animacji wideo. W 120 sekund ma ona wytłumaczyć, z czego wynikają obecne ceny na stacjach paliw. Jednak to zdanie to zbyt duże uproszczenie.

– Ten fragment powinien brzmieć: "nie tylko cena baryłki decyduje" – mówi money.pl Dawid Czopek, ekspert rynku paliw, którego poprosiliśmy o ocenę tezy stawianej przez Orlen. Koszt zakupu ropy to przecież główny składnik kosztowy produkcji paliwa w rafinerii. Jednak wahania na wykresie cen ropy naftowej nie przekładają się jeden do jednego na sytuację na stacjach paliw. Wpływ ma również kurs dolara i sytuacja na giełdach paliw gotowych. Oto co dalej mówi lektor na nagraniu państwowego koncernu:

To prawda, że produkcja w rafineriach w Płocku i w Gdańsku, należących do Orlenu i Aramco, nie pokrywa całego zapotrzebowania krajowego rynku na paliwa. Na stacje paliw importować trzeba około 35 proc. diesla i około 20 proc. benzyny.

Dlatego wpływ na ceny paliw na stacjach ma sytuacja na giełdach i w paliwowych hubach, gdzie kupuje się paliwa gotowe. Sztandarowym przykładem jest hub ARA – Amsterdam, Rotterdam, Antwerpia. Z tej perspektywy więcej i szybciej o kierunku zmian cen na stacjach paliw mówią wykresy cen hurtowych. Ceny diesla w Europie biją historyczne rekordy – w czwartek przekroczyły poziom 1600 dol. za tonę.

Orlen musiał niedawno odpierać zarzuty po tym, gdy tuż przed wejściem w życie rozwiązań obniżających ceny paliw na stacjach, podwyższał ceny benzyny i diesla w hurcie. "Podwyżki w hurcie o około 300 zł, czyli w detalu żadnych obniżek nie będzie" – stwierdził w ubiegłym tygodniu Daniel Obajtek, dziś europoseł PiS, dawniej prezes Orlenu. Ceny jednak spadły. Firma Reflex wylicza, że za sprawą rządowego pakietu "CPN – Ceny Paliw Niżej", w zaledwie tydzień średnia cena benzyny 95 spadła o 97 gr – z poziomu 7,16 zł do 6,19 zł za litr.

Gdy przyjrzymy się poszczególnym składnikom tej ceny, zobaczymy, że wysokość opłaty emisyjnej i paliwowej nie zmieniła się. Nadal stanowią one odpowiednio 21 gr i 8 gr. Wyraźnie spadł za to udział akcyzy – z 1,53 zł do 1,24 zł, a także podatku VAT – z 1,34 zł do 46 gr - wynika z danych Refleksu.

Zgodnie z tymi danymi największy udział w cenie benzyny ma koszt jej zakupu w rafinerii – o 10 pkt. proc. więcej niż tydzień temu, przed wprowadzeniem pakietu CPN. W odniesieniu do średniej ceny 95 w Polsce to 3,65 zł (58,97 proc.). Obejmuje on nie tylko koszt produkcji, ale również marżę rafineryjną. Marżę dolicza również właściciel stacji paliw (marża detaliczna). Wzrosła ona średnio z 45 gr do 55 gr na litrze (średnio 8,89 proc. łącznej ceny paliwa na stacji).

Z kolei średnia cena oleju napędowego spadła po wprowadzeniu pakietu CPN z 8,75 zł do 7,57 zł, czyli o 1,18 zł na litrze. Dla tego paliwa opłata paliwowa jest wyższa niż w przypadku benzyny 95-oktanowej i wynosi 45 gr. Jej wysokość jest taka sama jak przed wprowadzeniem pakietu CPN - podobnie jak opłata emisyjna (8 gr). Natomiast akcyza w przypadku diesla spadła z poziomu 1,16 zł do 88 gr, a podatek VAT - z 1,64 zł do 56 gr.

I w tym przypadku największy udział ma koszt zakupu diesla w rafinerii, jednak skala jest wyższa niż w przypadku standardowej benzyny – to aż 67,5 proc. średniej ceny detalicznej, czyli 5,11 zł. Tydzień wcześniej było to średnio 4,81 zł. Spadła za to przeciętna marża detaliczna – z 61 gr do 49 gr (6,47 proc. łącznej ceny paliwa na stacji).

We wspomnianej już animacji Orlen poświęca uwagę temu, że "ceny ropy i paliw rozjeżdżają się, kiedy bombardowane są rafinerie". Tłumaczy to tym, że "paliwa wtedy szybciej drożeją, bo mniej zakładów kupuje i przetwarza ropę".

Zwraca też uwagę, że "swoje dokładają spekulanci", gdyż "zaledwie 3 proc. transakcji na globalnym rynku paliw ma realny związek z zakupem towaru". Czym innym są bowiem kontrakty futures na przyszłe dostawy ropy, jeszcze czym innym ETF-y, czyli instrumenty pozwalające inwestować w ropę bez fizycznego kupowania surowca, a jeszcze czym innym - cena ropy spot, czyli zakupy tu i teraz w cenach rynkowych.

- Myślę, że Orlen tym nagraniem chciał pokazać, że właściwie musi sprzedawać paliwa po takiej, a nie innej cenie, bo inaczej import przestałby się opłacać i nikt nie sprowadzałby paliwa do Polski, a to prosta droga do jego braku na stacjach. I to jest prawda. Tyle tylko, że Orlen nie mówi na nagraniu wszystkiego. Na przykład tego, że i tak zarabia dziś mnóstwo pieniędzy. Rafineria w tych czasach to kura znosząca złote jajka - komentuje w rozmowie z money.pl Dawid Czopek.

Według niego światło na sytuację na krajowym rynku paliw w odniesieniu do sytuacji globalnej rzuci informacja o modelowej marży rafineryjnej Orlenu za marzec. W chwili pisania tego tekstu koncern jeszcze nie opublikował jej na swoich stronach internetowych.

– Dzisiaj w Europie marża rafineryjna na dieslu to powyżej 60 dol. za baryłkę, podczas gdy w normalnych warunkach wynosi ona około 20 dol. Po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie marże rafineryjne wystrzeliły – podkreśla Dawid Czopek.

Lars Klingbeil, wicekanclerz i minister finansów Niemiec, zaapelował do koalicjantów w rządzie o wprowadzenie podatku od nadzwyczajnych zysków, który miałby ograniczyć nadmierne zyski koncernów paliwowych korzystających na kryzysie. To tzw. windfall tax. Takiego rozwiązania w Polsce nie wykluczył też premier Donald Tusk. – Sytuacja jest tak paradoksalna, że im wyższe ceny na rynkach światowych, tym więcej ludzie płacą na stacjach benzynowych. Ale ci, którzy działają w tym biznesie, mają większe zyski. Więc w takich sytuacjach także będziemy reagowali, wprowadzając podatek od nadmiarowych zysków koncernów - powiedział premier w czwartek, 27 marca.

To właśnie wtedy Donald Tusk ogłosił pakiet "CPN – Ceny Paliw Niżej". Już następnego dnia rządowy projekt ustawy został uchwalony przez Sejm i Senat, a kilka godzin później uzyskał podpis prezydenta Karola Nawrockiego. Do realnej obniżki cen na stacjach paliw doszło tuż po północy, we wtorek 31 marca.

I choć rządowy pakiet na kilka dni przed świątecznymi wyjazdami obniżył ceny benzyn i diesla, nie zatrzyma dalszych podwyżek cen na stacjach. W piątek w południe minister energii opublikował nowe obwieszczenie, które ustala ceny maksymalne od Wielkiej Soboty do wtorku po świętach włącznie. Zgodnie z nim litr benzyny Pb95 ma kosztować nie więcej niż 6,21 zł, benzyny Pb98 – 6,82 zł, a oleju napędowego – 7,87 zł. Eksperci prognozują, że już w najbliższych dniach cena maksymalna może przekroczyć poziom 8 zł za litr.

Marcin Walków, dziennikarz i wydawca money.pl