Chińscy eksperci w Rosji. Współpracują ws. dronów

Chińscy specjaliści ds. dronów od drugiego kwartału ubiegłego roku regularnie pojawiali się w Rosji, by prowadzić prace techniczne nad dronami wojskowymi w zakładach IEMZ Kupol. Według dwóch europejskich urzędników ds. bezpieczeństwa oraz dokumentów, do których dotarła agencja Reuters, Kupol otrzymywał w tym czasie dostawy chińskich dronów szturmowych i obserwacyjnych za pośrednictwem rosyjskiego pośrednika.

W dokumentach, do których dotarła agencja, potwierdzono, że chińscy eksperci odwiedzili Kupol ponad pół tuzina razy. W tym samym okresie Kupol otrzymał ponad tuzin jednokierunkowych dronów szturmowych wyprodukowanych przez chińską firmę Sichuan AEE. Drony te dostarczyła rosyjska firma TSK Vektor, objęta sankcjami USA i UE. TSK Vektor i Sichuan AEE nie odpowiedziały na prośby o komentarz.

We wrześniu ubiegłego roku Reuters informował, że Kupol opracował w Chinach nowego drona Garpiya-3 przy wsparciu lokalnych specjalistów. Obecnie agencja ujawnia szczegóły szerokiego zaangażowania chińskich ekspertów w testy i prace technologiczne nad dronami wojskowymi na terenie Rosji. Urzędnicy, którzy przekazali te informacje, poprosili o anonimowość ze względu na wrażliwość sprawy. Ich zdaniem współpraca ta świadczy o pogłębiających się relacjach Kupolu z chińskimi firmami w zakresie rozwoju dronów, które mają kluczowe znaczenie dla działań Rosji na Ukrainie.

Chińskie ministerstwo spraw zagranicznych odniosło się do tych doniesień. "Chiny zawsze utrzymywały obiektywne i uczciwe stanowisko w kwestii kryzysu na Ukrainie, nigdy nie dostarczając śmiercionośnej broni żadnej ze stron konfliktu i ściśle kontrolując produkty podwójnego zastosowania, w tym eksport dronów" – podało ministerstwo w oświadczeniu.

Z dokumentów, w tym faktur i wyciągów bankowych, wynika, że Kupol w zeszłym roku otrzymał ponad tuzin dronów szturmowych od Sichuan AEE. Drony zostały dostarczone przez TSK Vektor. Rządy USA i Europy wielokrotnie wyrażały zaniepokojenie chińskimi firmami zaopatrującymi rosyjskich producentów broni i nakładały sankcje na niektóre z nich.

Reuters informował w lipcu, że Kupol produkuje tysiące jednokierunkowych dronów Garpiya z wykorzystaniem chińskich części, w tym silników. Drony Garpiya, wzorowane na irańskim Shahed, mogą pokonywać setki mil do zaprogramowanych celów i eksplodować przy uderzeniu. Według Kijowa, na Ukrainie używa się miesięcznie ok. 500 takich urządzeń.

- Jest właśnie tak ogromna rola, wpływy i wpływ chińskich komponentów w rosyjskich systemach wojskowych... zwłaszcza w dronach powietrznych - powiedział Bennett.

Z listu TSK Vektor do Kupolu, do którego dotarła agencja Reuters, wynika, że w drugim kwartale 2024 r. firma wystawiła rachunek za ponad pół tuzina dronów AEE. Dokumenty AEE potwierdzają dostawę dronów A140 i A900 oraz zapowiadają kolejne modele: A60, A100 i A200.

Raporty Kupolu opisują testy dronów A60, A100 i A200 na poligonie wojskowym Czebarkul w ostatnim kwartale 2024 r. Grupa chińskich ekspertów odwiedziła zakłady Kupolu w Iżewsku, by zmontować drony i przeszkolić personel, a następnie udała się do Czebarkula. Z rezerwacji lotniczych wynika, że chińscy eksperci opuścili Czelabińsk dzień po testach.

W dokumentach opisano chińskich ekspertów jako pracowników TSK Vektor, jednak europejscy urzędnicy ocenili, że byli to pracownicy AEE. Powołali się na odpowiedź AEE na informacje zwrotne z testów dronów A200, w której stwierdzono, że korzysta się z informacji od techników AEE. Następnie AEE wystawiło TSK Vektor rachunek na ponad 5 mln juanów (700 tys. USD) za kilka dronów A200 wyposażonych w sprzęt przeciwzakłóceniowy oraz inne towary w drugim kwartale 2025 r.

W innym przypadku raport z testów w locie, zatwierdzony przez Kupol i TSK Vektor, oceniał osiągi drona HW52V wyprodukowanego przez chińską firmę Hunan Haotianyi w trzecim kwartale ubiegłego roku.

HW52V to dron pionowego startu i lądowania, wykorzystywany do wywiadu, obserwacji i rozpoznania, a także jako dron uderzeniowy. Z biletów lotniczych wynika, że Liu Mingxing, dyrektor generalny Hunan Haotianyi, i Artem Vysotksy, szef działu dronów TSK Vektor, podróżowali razem z Irkucka po prezentacji dronów.

Osobny dokument Kupolu z trzeciego kwartału ubiegłego roku opisywał wizytę w zakładach obywateli Chin, w tym inżynierów i personelu technicznego, określanych jako pracownicy TSK Vektor.

Europejscy urzędnicy ocenili, że byli to pracownicy Hunan Haotianyi, ponieważ kilku ekspertów towarzyszyło dyrektorowi generalnemu tej firmy podczas wizyty w Rosji. Celem wizyty było dostosowanie nowego chińskiego komputera sterującego lotem i silnika dla drona Garpiya.

Kolejne listy między Vektorem a Kupolem opisywały ponad pół tuzina tygodniowych wizyt chińskich i rosyjskich ekspertów w latach 2024 i 2025. Grupy miały prowadzić prace nad komputerem kontroli lotu.

W ostatnim liście, dotyczącym wizyty chińskich ekspertów w trzecim kwartale 2025 r., zapowiedziano prace nad nowym dronem GA-21. Europejscy urzędnicy oceniają, że GA-21 to wersja irańskiego Shahed-107, który może być wykorzystywany do obserwacji lub jako dron szturmowy.