Prawda o portfelach Polaków. Tak pada mit średniej krajowej

Zrozumienie kondycji finansowej polskiego pracownika wymaga spojrzenia na dwa kluczowe wskaźniki, które często są ze sobą mylone. Pierwszym z nich jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto, które w październiku 2025 roku osiągnęło poziom 8990,80 zł. To kwota, która działa na wyobraźnię, jednak ekonomiści od lat podkreślają, że jest ona sztucznie zawyżana przez wąską grupę najlepiej zarabiających. Prawdziwym lustrem polskiego rynku pracy jest mediana, czyli wartość środkowa. W analizowanym okresie wyniosła ona dokładnie 7414,00 zł brutto.

Co to oznacza w praktyce? Dokładnie połowa zatrudnionych w Polsce otrzymała na konto wypłatę nie wyższą niż wspomniane 7414 zł brutto, podczas gdy druga połowa zarobiła więcej. Rozdźwięk między tymi dwoma wskaźnikami jest potężny. Dane pokazują, że w październiku 2025 roku mediana wynagrodzeń miesięcznych brutto była niższa aż o 17,5 proc. od przeciętnego wynagrodzenia. To wyraźny sygnał, że bogactwo na rynku pracy nie rozkłada się równomiernie. Zjawisko to nie jest nowe – już w styczniowej analizie zwracaliśmy uwagę na znaczące różnice między wynagrodzeniem przeciętnym a medianowym, które szczególnie wyraźnie widać w podziale regionalnym kraju.

Mimo to, oba wskaźniki rosną. W ujęciu rocznym (w stosunku do października 2024 r.) mediana podskoczyła nominalnie o 8,1 proc., podczas gdy średnia wzrosła o 7,5 proc. W ujęciu miesięcznym (względem września 2025 r.) wzrosty wyniosły odpowiednio 3,8 proc. dla mediany i 4,0 proc. dla średniej. Fakt, że w skali roku mediana rośnie nieznacznie szybciej niż średnia, może sugerować lekkie spłaszczenie struktury dochodów w dolnych rejestrach, co jest bezpośrednim efektem podnoszenia płacy minimalnej.

Analiza danych Głównego Urzędu Statystycznego ujawnia gigantyczną przepaść między pracownikami wielkich przedsiębiorstw a osobami zatrudnionymi w najmniejszych biznesach. Rozmiar firmy, w której pracujemy, jest dziś jednym z najważniejszych czynników decydujących o grubości naszego portfela.

W podmiotach zatrudniających 1000 i więcej osób, sytuacja wygląda niezwykle stabilnie. Mediana wynagrodzeń osiągnęła tam poziom 8600,00 zł (co stanowi 116 proc. wartości ogólnopolskiej), a przeciętne wynagrodzenie poszybowało do kwoty 10367,46 zł. Wielki biznes płaci zdecydowanie najlepiej, oferując pracownikom warunki znacznie przewyższające rynkowy standard.

Zupełnie inny, wręcz dramatyczny obraz wyłania się, gdy spojrzymy na mikrofirmy. W podmiotach o liczbie pracujących 9 i mniej osób mediana wynagrodzeń brutto w październiku 2025 r. wyniosła równe 4666,00 zł – co oznacza, że zrównała się z obowiązującą w tym okresie płacą minimalną. Połowa pracowników najmniejszych firm w Polsce pracuje za ustawowe minimum. Przeciętne wynagrodzenie w tej grupie również nie zachwyca, wynosząc zaledwie 6054,47 zł (a w firmach do 5 osób jest to zaledwie 5854,81 zł). To pokazuje, że mały biznes w dużej mierze opiera się na najtańszej sile roboczej.

– W październiku 2025 r. 10 proc. najmniej zarabiających osób otrzymało wynagrodzenie co najwyżej w wysokości 4666,00 zł. Z kolei 10 proc. najwięcej zarabiających otrzymało wynagrodzenie co najmniej w wysokości 14310,69 zł – podaje w swoim komunikacie Główny Urząd Statystyczny, obrazując rozpiętość dochodową (tzw. decyle) w gospodarce narodowej.

Kolejnym obszarem, w którym statystyki bezlitośnie obnażają rynkowe nierówności, jest płeć i wiek pracowników. Mężczyźni w Polsce wciąż zarabiają zauważalnie więcej niż kobiety, choć różnice te mocno zależą od branży i zajmowanego stanowiska.

Ogólnopolska mediana dla mężczyzn wyniosła 7595,00 zł (102,4 proc. wartości ogółem), podczas gdy dla kobiet zatrzymała się na poziomie 7230,15 zł (97,5 proc.). Jeszcze większy rozziew widać w przeciętnych wynagrodzeniach: panowie zarabiali średnio 9289,89 zł, a panie 8683,90 zł. Różnice te potęgują się na najwyższych stanowiskach. Najlepiej zarabiające 10 proc. mężczyzn (dziewiąty decyl) mogło liczyć na pensje od 15000,00 zł wzwyż, podczas gdy analogiczna elita wśród kobiet zaczynała się od progu 13747,50 zł. To właśnie w tej najwyższej grupie dochodowej zanotowano największą nominalną różnicę – wyniosła ona 1252,50 zł na korzyść mężczyzn.

W ujęciu branżowym (według sekcji PKD) mężczyźni dominowali pod względem mediany w 17 z 19 analizowanych sektorów. Rekordowa przepaść wystąpiła w sekcji "Działalność finansowa i ubezpieczeniowa", gdzie różnica na korzyść mężczyzn wyniosła aż 37,1 proc. w przypadku mediany i 40,3 proc. w przypadku średniej pensji. Co ciekawe, są jednak dwie branże, w których to kobiety dyktują warunki finansowe. Największym zaskoczeniem jest "Budownictwo" – tam mediana wynagrodzeń kobiet była wyższa od mediany mężczyzn aż o 38,9 proc. (a średnia o 15,9 proc.). Wynika to ze specyfiki zatrudnienia: kobiety w budownictwie rzadziej wykonują niżej płatne prace fizyczne, a częściej zajmują wyżej wyceniane stanowiska inżynieryjne, projektowe i biurowe.

Jeśli chodzi o wiek, rynek pracy najbardziej ceni osoby z ugruntowanym doświadczeniem, ale przed okresem przedemerytalnym. Najwyższą medianę (7701,52 zł) odnotowano wśród 35-44 latków. Z kolei pod kątem przeciętnego wynagrodzenia prym wiedzie grupa 45-54 lata (9478,96 zł). Na drugim biegunie znajdują się najmłodsi pracownicy (24 lata i mniej), których mediana wynosi ledwie 5913,92 zł, a średnia 6476,48 zł.

Zestawienie zarobków w sektorze publicznym i prywatnym może być dla wielu sporym zaskoczeniem. Utarło się przekonanie, że to prywatne firmy płacą najlepiej. Tymczasem dane GUS za październik 2025 r. pokazują coś zupełnie odwrotnego w ujęciu ogólnokrajowym.

Mediana wynagrodzeń w sektorze publicznym wyniosła aż 8698,35 zł (117,3 proc. wartości ogółem), deklasując sektor prywatny, gdzie środkowa wartość pensji to zaledwie 6727,54 zł (90,7 proc. ogółu). Podobnie sytuacja wygląda ze średnią: budżetówka to przeciętnie 9962,20 zł, a kapitał prywatny – 8547,21 zł. Skąd taka dysproporcja? Sektor publiczny rzadziej zatrudnia na płacę minimalną (co jest zmorą prywatnych mikrofirm) i posiada sztywne tabele zaszeregowań oraz dodatki stażowe.

Prawdziwe anomalia widać jednak, gdy wgryziemy się w poszczególne branże. Królem polskiej gospodarki pozostaje "Informacja i komunikacja" (czyli szeroko pojęte IT). To tam zanotowano najwyższą medianę ogółem (11786,46 zł) oraz najwyższe przeciętne wynagrodzenie (14628,98 zł). Co fascynujące, w sektorze publicznym najwyższą medianę odnotowano w sekcji... "Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo" (imponujące 11939,45 zł). To właśnie tam zanotowano też największą różnicę między sektorem publicznym a prywatnym, wynoszącą ponad 7 tysięcy złotych (wpływ na to mają najprawdopodobniej wysokie pensje w państwowych gospodarstwach leśnych).

– W październiku 2025 r. w 16 sekcjach przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto mężczyzn było wyższe od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto kobiet – podsumowują analitycy urzędu statystycznego.

Na koniec warto spojrzeć na mapę Polski. To, gdzie mieszkamy, ma kolosalne znaczenie, ale dane GUS ujawniają ciekawe zjawisko tzw. dojazdów do pracy. Rozkład przestrzenny mediany według miejsca zamieszkania jest znacznie bardziej równomierny niż według siedziby firmy. Oznacza to, że Polacy mieszkający w biedniejszych gminach masowo dojeżdżają do pracy do bogatszych ośrodków. Aż w 72 proc. gmin mediana liczona według miejsca zamieszkania pracownika przekraczała 6,5 tys. zł. Gdybyśmy jednak spojrzeli na to, gdzie zarejestrowane są firmy wypłacające te pensje, próg ten przekroczyłoby zaledwie 37 proc. gmin. Różnica między gminą z najwyższą i najniższą medianą (według siedziby firmy) to astronomiczne 5247,21 zł.

Październikowy raport to twardy dowód na to, że polski rynek pracy jest rynkiem wielu prędkości. Z jednej strony mamy świetnie opłacanych specjalistów IT i stabilny sektor publiczny, z drugiej – rzeszę pracowników mikrofirm, dla których jedyną gwarancją podwyżki pozostają odgórne decyzje rządu o podniesieniu płacy minimalnej.

Dysproporcje w wynagrodzeniach mają też długofalowe konsekwencje dla przyszłości finansowej Polaków. Ekonomiści od miesięcy ostrzegają, że obecne różnice w zarobkach przełożą się na dramatyczne zróżnicowanie przyszłych emerytur, a stopa zastąpienia będzie drastycznie spadać w nadchodzących dekadach. Dla połowy Polaków zarabiających poniżej mediany oznacza to perspektywę szczególnie trudnej starości.

Warto też zauważyć, że definicja zamożności w Polsce ewoluuje wraz ze zmianami na rynku pracy. Badania pokazują, że Polacy jako próg bogactwa najczęściej wskazują kwotę 10 000 zł netto na osobę w rodzinie – wartość, która dla pracowników mikrofirm zarabiających płacę minimalną pozostaje w sferze marzeń, podczas gdy dla specjalistów z sektora IT czy kadry zarządzającej w dużych korporacjach jest to realna miesięczna pensja. Ta rosnąca polaryzacja dochodowa może w przyszłości prowadzić do pogłębiania się podziałów społecznych i ekonomicznych w polskim społeczeństwie.