Zachowek a spadek. Mylimy te instytucje, choć różnią się istotne

Zachowek to instytucja prawna, która chroni najbliższą rodzinę zmarłego przed całkowitym pozbawieniem prawa do majątku. W przeciwieństwie do spadku, który obejmuje konkretne rzeczy i nieruchomości, zachowek jest zawsze świadczeniem pieniężnym. Jest to rekompensata za pominięcie w testamencie, a nie prawo do konkretnych przedmiotów.

Prawo do zachowku przysługuje wyłącznie najbliższym członkom rodziny zmarłego. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, są to zstępni (dzieci zmarłego), małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Ważne jest, że prawo to dotyczy tylko osób, które byłyby powołane do spadku z ustawy. Oznacza to, że jeśli zmarły miał dzieci, jego rodzice nie będą uprawnieni do zachowku.

Wysokość zachowku zależy od statusu uprawnionego. Zasadniczo wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. W przypadku osób małoletnich i trwale niezdolnych do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału. Obliczenie zachowku wymaga ustalenia tzw. substratu zachowku, który uwzględnia darowizny dokonane przez zmarłego w ciągu ostatnich dziesięciu lat.

Spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć uprawnionego, pozbawiając go prawa do zachowku. Wydziedziczenie musi być jednak uzasadnione konkretnymi przyczynami, takimi jak uporczywe postępowanie wbrew woli zmarłego czy popełnienie przestępstwa przeciwko niemu. Roszczenie o zachowek przedawnia się w ciągu pięciu lat od ogłoszenia testamentu przez sąd.