Opłata paliwowa nie dla CPK. Ministerstwo pominęło budowniczych szybkiej kolei

W lutym na rządowych stronach pojawił się projekt planowanych zmian m.in. w ustawie o Funduszu Kolejowym. Dokument autorstwa Ministerstwa Infrastruktury dotyczy opłaty paliwowej, akcyzy, a także finansowania inwestycji w kolej oraz drogi.

Resort zakłada poważne przetasowania. Obecnie 79,9 proc. opłaty paliwowej, która obowiązuje podmioty wprowadzające paliwo na polski rynek, trafia do Krajowego Funduszu Drogowego. Innymi słowy – do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, która wykorzystuje te pieniądze m.in. na remonty.

19,45 proc. opłaty trafia do Funduszu Kolejowego, który służy PKP PLK do tego samego. Ta proporcja ma się jednak od 2027 r. zmienić.

Ustawa MI przewiduje, że od przyszłego roku:

• 50 proc. opłaty paliwowej ma zasilać Fundusz Kolejowy.
• 47,75 proc. – Fundusz Drogowy.

Co z resztą? Obecnie 3,65 proc. opłaty trafia również do Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych. Od 2027 r. ten udział ma stopnieć do 2,25 proc.

Oto zmiany, które proponuje resort infrastruktury:

"Dotychczasowy model finansowania inwestycji PKP PLK SA w infrastrukturę kolejową (w szczególności finansowanie tzw. zadań krajowych, które nie są współfinansowane ze środków Unii Europejskiej) oparty jest na zróżnicowanych i częściowo niestabilnych źródłach finansowania oraz w znacznym stopniu jest uzależniony od corocznych decyzji budżetowych ustalających wysokość środków w danym roku na zadania krajowe" – czytamy w projekcie.

"Powoduje to ograniczenie zdolności do długofalowego planowania i realizacji wieloletnich inwestycji infrastrukturalnych. W warunkach rosnących potrzeb inwestycyjnych (...) konieczne jest wzmocnienie instytucjonalne i finansowe FK (Funduszu Kolejowego – red.) " – argumentuje resort w dokumencie.

Projekt jasno wskazuje spółkę PKP PLK jako beneficjenta zmian. To zarządca infrastruktury kolejowej w Polsce, a także spółka, która realizuje zadania inwestycyjne wyznaczone przez Ministerstwo Infrastruktury, zyska najwięcej. Uwagę zwraca jednak fakt, że nie tylko ona ma być lokomotywą rozwoju kolei w Polsce. Poważną cegiełkę dołoży spółka CPK, która także podlega pod MI.

Spółka Centralna Port Komunikacyjny ma arcyważne zadanie – stworzenie sieci Kolei Dużych Prędkości w Polsce. Na pierwszy ogień pójdzie linia KDP Łódź - CPK - Warszawa.

To "noga" tzw. igreka, która za Sieradzem rozgałęzi się na linie prowadzące do Poznania i Wrocławia. Projekt zakłada budowę m.in. tunelu dla szybkich pociągów w stolicy województwa łódzkiego. Prace już rozpoczęto. Pierwsza część ma być gotowa w 2030 r. Odnogi "Y" dwa, trzy lata później.

Spółka CPK będzie potrzebowała niemałych pieniędzy na realizację "igreka", który – co warto zauważyć – będzie dopiero wstępem do budowy sieci KDP w Polsce. A i tak sama linia Łódź - CPK - Warszawa pochłonąć ma ponad 130 mld zł, przy czym pamiętajmy, że to szacunki sprzed wybuchu wojny na Bliskim Wschodzie, która znacząco podbija m.in. ceny ropy i paliw.

Biorąc pod uwagę powyższe, a także plany zakupu taboru przez CPK, zastanawiać może fakt, że spółka odpowiedzialna za stworzenie sieci KDP w Polsce nie uzyska dostępu do opłaty paliwowej przeznaczonej na inwestycje kolejowe. A jest ona tym zainteresowana, co przyznaje otwarcie.

Spółka Centralny Port Komunikacyjny stara się o objęcie jej inwestycji finansowaniem z Funduszu Kolejowego. Jest to dla nas równie istotne źródło finansowania jak dla PKP PLK – informuje biuro prasowe CPK w odpowiedzi na nasze pytania.

Z ustaleń money.pl wynika, że takie sygnały otrzymał także resort infrastruktury, chociaż ani spółka, ani MI nie potwierdzają tego oficjalnie.

Projekt zmian w lutym trafił do konsultacji z wybranymi podmiotami. Mówimy o opłacie paliwowej, więc nie dziwi, że na liście jest np. Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego, Polska Izba Paliw Płynnych, a także Orlen.

Do konsultacji zaproszono także organizacje zrzeszające branżę drogową i budowlaną, co także nie może zaskakiwać, skoro sprawa dotyczy pieniędzy na drogi. W tej kategorii podmiotów mamy np. Izbę Gospodarczą Transportu Lądowego, Ogólnopolską Izbę Gospodarczą Drogownictwa, a także Polski Związek Pracodawców Budownictwa.

Opinię ws. projektu wyrazi też m.in. Bank Gospodarstwa Krajowego oraz kolejarze. W projekcie ujęto np. trzy spółki PKP, w tym Polskie Linie Kolejowe i Cargotor, która zarządza np. Rejonem Przeładunkowym Małaszewicze, czy też Pomorską Kolej Metropolitalną i "Euroterminal Sławków". W tym szerokim gronie ponownie zabrakło spółki CPK.

Zmianie podlegać ma nie tylko to, jak rozdzielane będą pieniądze na fundusze, ale również wysokość opłaty paliwowej oraz akcyzy. Wzrost jednej daniny i obniżenie drugiej, zdaniem MI, ma sprawić, że nowe przepisy nie podbiją cen paliw oraz inflację.

Resort w projekcie dowodzi, że podwyżka opłaty przy obniżce akcyzy ma jeszcze jeden cel obok utrzymania w ryzach inflacji i cen paliw.

"Wyższe stawki opłaty paliwowej zrekompensują Krajowemu Funduszowi Drogowemu i Funduszowi Rozwoju Przewozów Autobusowych zmniejszenie udziału tych funduszy w podziale wpływów z opłaty paliwowej oraz zapewnią dodatkowe wpływy do Funduszu Kolejowego" – twierdzi MI.

Po zwiększeniu wpływów z opłaty paliwowej na kolej Fundusz Kolejowy stanie się głównym krajowym źródłem finansowania inwestycji ujętych w Krajowym Programie Kolejowym do 2030 r.

W obecnej perspektywie 2021-2027 program wart jest ok. 82,8 mld zł, z czego 42,4 proc. stanowią środki UE, 43,9 proc. budżet państwa, a jedynie 1,3 proc. FK. Reforma ma odwrócić tę proporcję w kolejnych latach.

W latach 2027-2030 fundusz ma pozyskać dodatkowe 31,5 mld zł, z czego około 20,2 mld zł zostanie przeznaczone na realizację Krajowego Programu Kolejowego. Pozostała część ma wspierać utrzymanie istniejącej infrastruktury kolejowej.

Spytaliśmy Ministerstwo Infrastruktury, dlaczego projekt ustawy zakłada, że pieniądze z FK nie zasilą CPK, a wyłącznie PKP PLK? Z odpowiedzi wynika, że w kontekście tych zmian ważniejsze jest finansowanie dla inwestycji Polskich Linii Kolejowych.

Podstawą wyliczenia przesunięcia środków między budżetem państwa a Funduszem Kolejowym dla procedowanej ustawy jest obecnie obowiązujący wieloletni program inwestycji kolejowych realizowanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe SA, tj. Krajowy Program Kolejowy – czytamy w odpowiedzi Anny Szumańskiej, rzeczniczki prasowej MI.

Dalej ministerstwo argumentuje pozbawienie udziału spółki Centralny Port Komunikacyjny w FK interesem kierowców.

"Z uwagi na konieczność zachowania neutralności zmian dla kierowców, obecnie nie ma możliwości jeszcze zwiększenia wpływów do Funduszu Kolejowego niż wskazane w projekcie ustawy, które są wynikiem wielomiesięcznych rozmów między Ministerstwem Infrastruktury a Ministerstwem Finansów" – czytamy.

Czy CPK może liczyć na zmianę? "W przypadku, gdy będą wolne środki w Funduszu po zabezpieczeniu finansowania zadań PKP PLK SA w ramach KPK, jednym z możliwych ustawowych beneficjentów (czyli niejedynym – red.) FK jest CPK" – odpowiada Anna Szumańska.

Niedawno Filip Czernicki, prezes CPK, w rozmowie z "Pulsem Biznesu" tłumaczył, jak sfinansowana może być budowa Kolei Dużych Prędkości. Mowa m.in. o kredytach, funduszach militarnych (np. CEF Military Mobility) oraz wsparciu podmiotów z państw UE oraz NATO.

Jacek Losik, dziennikarz money.pl