Wicepremier obiecał wyższą kwotę wolną od podatku. "Amok" [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

W wypowiedziach ministra obrony chodziło oczywiście o Andrzeja Domańskiego, szefa resortu finansów. Kosiniak-Kamysz stwierdził również, że najlepiej byłoby, gdyby zmiany weszły w życie od przyszłego roku. To nie koniec. Wicepremier dodał, że reformę należałoby połączyć z podwyższeniem drugiego progu podatkowego.

Kwestia wyższej kwoty wolnej pojawiła się pod numerem 4 na liście 100 konkretów – programie wyborczym Koalicji Obywatelskiej, który miał zostać zrealizowany przez pierwsze 100 dni rządów obecnego gabinetu.

Podniesiemy kwotę wolną od podatku – z 30 tys. zł do 60 tys. zł w przypadku podatników rozliczających się według skali podatkowej, w tym także przedsiębiorców i emerytów" – możemy przeczytać na stronie 100Konkretow.pl.

Co ciekawe, witryna nadal jest aktualizowana. A postulat odnoszący się do obniżenia opodatkowania ma status "w trakcie realizacji". "Ministerstwo Finansów prowadzi audyt finansów publicznych oraz uzgadnia zmiany z samorządami, które partycypują we wpływach z podatku PIT" – czytamy pod postulatem.

Złośliwi mogliby powiedzieć, że każda niewprowadzona w życie obietnica wyborcza ma status "w trakcie realizacji", ponieważ jakieś prace w rządzie zawsze trwają i być może kiedyś w końcu zaowocują one wdrożeniem propozycji. Ci sami złośliwcy zauważyliby, że niemal każdy niezrealizowany punkt spośród 100 zadeklarowanych ma status "w realizacji" (w istocie tak właśnie jest).

Zanim pójdziemy dalej, wyjaśnijmy w kilku słowach, czym są kwota wolna od podatku i progi podatkowe. Kwota wolna to po prostu dochody niepodlegające opodatkowaniu. Obecnie jest ona ustanowiona na poziomie 30 tys. zł. Jeżeli więc uzyskujemy taki właśnie roczny dochód, nie płacimy żadnego PIT-u. Jeżeli zarabiamy więcej, daninę odprowadzamy tylko od środków powyżej owych 30 tys. zł. I jest to podatek w wysokości 12 proc.

Drugi próg podatkowy jest zaczepiony na poziomie 120 tys. rocznego dochodu. Od środków powyżej tej kwoty (i tylko od nich) płacimy 32 proc. podatku. Jak zostało wskazane – również tę wartość chciałby podnieść szef ludowców.

W marcu zeszłego roku Ministerstwo Finansów szacowało, że podwyższenie kwoty wolnej do 60 tys. w 2026 oznaczałoby koszt dla budżetu na poziomie 56 mld zł. Z kolei podwyższenie drugiego progu podatkowego z obecnych 120 tys. zł dochodu rocznie do 140 tys. dochodu przekładałoby się na kolejne 12 mld zł. O takim koszcie po stronie finansów publicznych w kontekście zmiany mówił pod koniec maja wiceszef resortu finansów Jarosław Neneman.

W sumie realizacja postulatów kosztowałaby około 68 miliardów złotych. Nawet jeżeli pomysły byłyby wprowadzone stopniowo to i tak mówimy o naprawdę dużych pieniądzach. Zwłaszcza jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że od lat przestrzeliwujemy "bezpieczne" progi deficytu, a co za tym idzie – puchnie nam również dług publiczny.

W skrócie – deficyt jest zadłużeniem państwa w danym roku. Dług publiczny jest sumą poprzednich deficytów, które jeszcze nie zostały spłacone. Unia Europejska ustanowiła bezpieczny pułap deficytu na poziomie 3 proc. w relacji do PKB, a długu publicznego na 60 proc. w relacji do PKB.

Tak naprawdę ważniejsza jest ta druga kategoria, to ona bowiem mówi więcej o stanie finansów państwa i jego zdolności do dalszego zaciągania długów. Deficyt na poziomie 3 proc. – w dużym uproszczeniu – oznacza, że przy rozsądnym wzroście gospodarczym i niewielkiej inflacji dług publiczny nie rośnie.

A skąd się wzięła wartość 60 proc. w relacji do PKB jako próg ostrożnościowy dla długu publicznego? Cóż… nie do końca wiadomo. Nie ma żadnego solidnego i przekonującego ekonomicznego badania, które wskazywałoby, że to właśnie po przekroczeniu tej granicy coś niepokojącego stanie się z finansami publicznymi. Wygląda na to, że decydenci po prostu "na czuja" wyznaczyli jakiś pułap, żeby państwa nie kredytowały się bez opamiętania.

Średnie zadłużenie państw Unii Europejskiej w 2025 r. wyniosło nieco ponad 80 proc. względem PKB. Najbardziej zadłużona była Grecja (146 proc. w relacji do PKB). Ale zadłużenie Włoch było bliskie 140 proc. PKB, Francji przekraczało 115 proc., Belgii – 108 proc., Hiszpanii – ponad 100. Poza Grecją żadne z tych państw nie było i nie jest zagrożone "bankructwem".

To nie znaczy, że dług nie bywa problemem. Bywa i to na wielu płaszczyznach – w kryzysowych sytuacjach państwa zadłużone mają ograniczone pole manewru w pożyczaniu, kiedy środki są najbardziej potrzebne. Z czasem duży dług pochłania sporą część budżetu, ponieważ musi być spłacany. Przez to z kolei cała zadłużeniowa gra przestaje być warta świeczki.

Wróćmy do kontekstu polskiego. Według prezentowanych przez Ministerstwo Finansów danych z Komisji Europejskiej deficyt sektora finansów publicznych osiągnie w tym roku 6,5 proc. W 2027 będzie to 6,3 proc. – obie wartości przebijają dwukrotnie ostrożnościowy próg 3 proc. To – jak powiedziałem – ma przełożenie na wspomniany dług publiczny. W 2024 wynosił on niecałe 55 proc. PKB, w przyszłym roku ma przebić 68 proc. Jak pisałem – wysoki deficyt oznacza rosnący dług. A rosnący dług zwiększa ryzyka dla systemu.

W dużej mierze wykręcają nam go wydatki obronne. W 2021 r., przed putinowską agresją na naszego sąsiada, wydatki na zbrojenia wyniosły niecałe 60 mld zł, co przekładało się na 2,2 proc. PKB. W 2025 było to już około 190 mld zł. Po drodze oczywiście mieliśmy inflację.

Jeśli zrobimy o nią korektę (skumulowana inflacja w tym czasie to około 45 proc.), to okaże się, że 60 mld z 2021 r. dzisiaj byłoby warte około 87 mld. Jeżeli natomiast wydatki na armię miałyby pozostać na poziomie 2,2 proc. (tyle, co w 2021 r.), to dzisiaj wynosiłyby około 100 mld zł.

Jakby nie patrzeć środki przeznaczane na obronę wzrosły co najmniej o 90 mld zł. Według GUS zeszłoroczny deficyt sektora finansów publicznych wyniósł ponad 280 mld zł, co przełożyło się na 7,3 proc. względem PKB. Gdyby nie armia deficyt wynosiłby około 4,5 – 4,8 proc. PKB. Wciąż powyżej progu ostrożnościowego, ale znacznie bliżej bezpiecznej granicy.

I w takich właśnie okolicznościach Władysław Kosiniak-Kamysz mówi o podwyższeniu kwoty wolnej. Ba, dorzuca do tego jeszcze bonus w postaci podwyższenia drugiego progu podatkowego.

Jeszcze pół biedy, jakby za tym szły pomysły na uzupełnienie powstałej dziury. Tymczasem politycy wpadli w antypodatkowy amok i obiecują wyborcy, że ten będzie miał ciastko, zje ciastko, będzie mógł oddać komuś ciastko i sprzedać ciastko. Ale tak się nie da.

Podniesienie kwoty wolnej (które wydaje się prawdopodobne jako kiełbasa wyborcza rozdawana hojną ręką) bez podwyższania podatków może oznaczać jedno – wzrost zadłużenia. Alternatywą jest bajeczny wzrost gospodarczy, który przyspieszy "wyrastanie z długu". Albo powtórka z inflacji, która spowoduje, że dług zmaleje w relacji do PKB. Pierwszy alternatywny scenariusz jest bardzo mało prawdopodobny, drugiego nie chciałby nikt.

Nie ma oczywiście nic złego w kalibrowaniu systemu podatkowego tak, żeby ulżyć osobom najmniej zarabiającym. W istocie kwota wolna na poziomie 60 tys. zł rocznie oznaczałaby de facto nieopodatkowaną płacę minimalną. Co zdaje się pomysłem całkiem rozsądnym.

Z drugiej strony potrzebny jest jakiś balans, na przykład zwiększone opodatkowanie najzamożniejszych, być może jakiś rodzaj podatku majątkowego (prace nad taką daniną w ogóle się nie toczą), podatek od wysokich spadków i darowizn (tu też cisza).

A i wszystko to zebrane do kupy w sytuacji starzejącego się społeczeństwa prawdopodobnie nie pokryłoby dziury wygenerowanej wyższą kwotą wolną oraz podwyższeniem drugiego progu. Niestety, w ramach logiki politycznej planowanie w horyzoncie dłuższym niż wybory nikomu się nie opłaca.