Tak działają nasze mózgi. "Młodszy jest szybszy, starszy częściej ma rację"
Czy stres może dosłownie zniszczyć mózg? Dlaczego podczas egzaminu zapominamy rzeczy, których uczyliśmy się tygodniami, i czy starszy mózg rzeczywiście działa gorzej? W "Horyzontach" profesor Marek Kaczmarzyk wyjaśnia, jak stres wpływa na pamięć, zdrowie i nasze codzienne funkcjonowanie.
Gościem Patrycjusza Wyżgi jest biolog, neurodydaktyk i memetyk Marek Kaczmarzyk. Rozmowa koncentruje się na funkcjonowaniu ludzkiego mózgu, wpływie stresu na organizm oraz zmianach w tych obszarach zachodzących wraz z wiekiem. Punktem wyjścia jest pytanie o to, co dzieje się z naszym mózgiem w sytuacjach stresowych.
Profesor podkreśla, że stres sam w sobie nie jest zjawiskiem wyłącznie negatywnym. Wyróżnia tzw. eustres, czyli stres pierwszej fazy, który mobilizuje organizm do działania. W takim stanie poprawia się koncentracja, zwiększa gotowość do reakcji, a mózg otrzymuje więcej tlenu i energii.
Problem pojawia się wtedy, gdy stres przekracza określoną granicę i przechodzi w dystres. Wówczas organizm uruchamia mechanizmy awaryjne, które ograniczają zdolność logicznego myślenia i planowania.
Dlaczego zapominamy na egzaminach?
Jednym z najciekawszych wątków rozmowy jest wpływ stresu na pamięć. Kaczmarzyk tłumaczy, że silny stres może czasowo odcinać dostęp do informacji zapisanych w pamięci długotrwałej.
To dlatego dobrze przygotowany uczeń lub student podczas egzaminu nagle "ma pustkę w głowie". Wiedza nie znika, ale mózg traci do niej dostęp wskutek ograniczonej aktywności hipokampu.
Ekspert zwraca uwagę, że przewlekły stres jest jednym z najbardziej destrukcyjnych czynników dla zdrowia człowieka. Może prowadzić do problemów z układem pokarmowym, zaburzeń ciśnienia, osłabienia odporności i pogorszenia funkcji poznawczych. Co więcej, długotrwałe wystawienie mózgu na stres sprawia, że kolejne sytuacje stresowe wywołują jeszcze silniejszą reakcję organizmu.
Profesor podkreśla, że po 45.–50. roku życia pojawiają się pewne zmiany biologiczne, jednak nie oznaczają one gwałtownego spadku sprawności intelektualnej. Starszy mózg przetwarza informacje wolniej, ale jednocześnie skuteczniej filtruje szum informacyjny i częściej koncentruje się na tym, co naprawdę ważne.
Według Kaczmarzyka właśnie dlatego osoby starsze często podejmują trafniejsze decyzje. Młodsze mózgi są bardziej kreatywne, szybciej łączą fakty i łatwiej przełamują schematy. Z kolei starsze korzystają z ogromnego zasobu doświadczeń i tzw. wiedzy skrystalizowanej, która pomaga trafniej oceniać sytuacje. Jak mówi profesor, "młodszy mózg jest szybszy, ale starszy częściej ma rację".
Kaczmarzyk wskazuje, że jednym z najważniejszych czynników chroniących zdrowie psychiczne są relacje społeczne. Sama świadomość, że w trudnym momencie można liczyć na przyjaciół lub bliskich, pomaga lepiej radzić sobie z kryzysami i zmniejsza negatywny wpływ stresu na organizm.
