for

Wojna w Ukrainie będzie miała ekonomiczne konsekwencje dla polskiej gospodarki. Sytuacja wymusza m.in. zwiększone wydatki na obronność. Główny ekonomista FOR sugeruje kilka działań, które pozwolą zabezpieczyć przy tym gospodarkę. Wskazuje na dużą rolę Krajowego Planu Odbudowy, przyspieszenie transformacji energetycznej i konieczność przeglądu programów socjalnych i innych wydatków.

Sejm przyjął ustawę budżetową na 2022 r. Deficyt ma być nie większy niż 29,9 mld zł. - To nie jest budżet finansów państwa, to jest jakiś fragment. A nawet ten fragment już jest nieaktualny, bo nie zawiera akcyzy, którą podniesiono w ostatniej chwili, a zawiera nieaktualne parametry, bo założono w nim inflację na poziomie 3,3 proc., a ona raczej będzie na poziomie 6,3 proc., a na pewno powyżej 6 proc. - powiedział w "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - Całe finanse publiczne są poza kontrolą parlamentu i odbywają się w funduszu przeciwdziałania covid, w równoległym budżecie premiera Morawieckiego, gdzie niemal jednoosobowo może decydować komu dać, komu nie dać. Jest pokazówka - dodał.

Rządowi Prawa i Sprawiedliwości nie opłaca się czekać z wyborami do 2023 roku? Właśnie na ten rok prognozuje się wciąż wysoką inflację i jednoczesny wzrost stóp procentowych, co wpłynie na wyhamowanie gospodarcze, przy wciąż wysokich cenach. - Dziwi mnie w ogóle to, że rząd zdecydował się wydać 10 miliardów złotych na tarczę antyinflacyjną, która tak naprawdę jest inflacyjna. Nie wiem co to ma dać, bo nikt niczego dużego w portfelu nie zauważy, jest to rozlane na całe społeczeństwo. Pierwotnie myślałem, że to jest ruch na przyspieszone wybory - powiedział w "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista Forum Obywatelskiego Rozwoju. - Ta inflacja i tak zostanie wysoka. Politycznie tarcza na pewno jest instrumentem. Czy do przyspieszonych wyborów? Gdyby te odbyły się na wiosnę, to inflacja nadal będzie wysoka, tarcza złagodzi ją z 9 do może 7 procent, to nadal jest wysoko, społeczeństwo będzie to odczuwało. Cały przyszły rok to jest podwyższona inflacja i ona nie ustąpi w 2023 roku. Inflacja będzie bardzo ważnym tematem. Obawiam się, że rząd, który popuszcza reguły, wydaje pieniądze poza kontrolą parlamentu, teraz na tarczę antyinflacyjną chce wydać 10 miliardów złotych, która raczej zaszkodzi niż pomoże, robi to na pokaz i będzie stwarzał kolejne tarcze i rozsypywał pieniądze, czym zadłuży nas na potęgę - dodał.

- Od kilku lat powstaje równoległy budżet. Parlament zajmuje się budżetem państwa, pewnymi funduszami, ale będącymi pod kontrolą ustawy o finansach publicznych. A równolegle do tego, przy okazji pod pozorem covid, zostały rozbudowane przy Banku Gospodarstwa Krajowego fundusze. Te fundusze się zadłużają i są w ogóle poza prawem budżetowym, poza dyscypliną finansów publicznych, poza kontrolą ustawy o finansach publicznych. To oznacza, że są poza kontrolą parlamentu, rząd z tego się nie rozlicza, absolutorium rządu tego nie obejmuje. Rada nadzorcza, którą jest Sejm, w ogóle nie ma kontroli nad przedsiębiorstwem, którym jest nasze państwo. I to rozrasta - powiedział w "Money. To się liczy" główny ekonomista FOR dr Sławomir Dudek. - Oszustwo w budżecie polega na czymś, co ja nazywam rajem wydatkowym premiera Morawieckiego. To tak zostało skonstruowane, że nawet nie minister finansów, nie Rada Ministrów, a jednoosobowo premier może sobie zdecydować, że w następnym tygodniu trzeba wyemitować obligacje na 10 miliardów złotych, bo będzie jeździł i rozdawał czeki w samorządach. Moim zdaniem prawnicy, konstytucjonaliści powinni się tym zająć i sprawdzić, czy te raje wydatkowe premiera to nie jest złamanie konstytucji - dodał.

Rząd zaprojektował budżet na 2022 rok. Dr Sławomir Dudek wytyka rządzącym oszustwo budżetowe. - Rząd w całym budżecie, który liczy tysiąc stron, podał dwie obiektywne liczby. To jest deficyt europejski, który ma być dwa razy większy niż ten, który jest podawany w projekcie budżetu, a druga sprawa to dług europejski, z którego wynika, że jest zadłużenie poza kontrolą. Te liczby są tylko dwie, więc nie potrafimy tego rozliczyć. A ponadto rząd może w ciągu kilku godzin zdecydować o wydaniu pieniędzy na cele polityczne i zmienić ten deficyt o 10 czy 20 miliardów złotych - powiedział w "Money. To się liczy" główny ekonomista FOR dr Sławomir Dudek. - Rząd zaciąga trwałe zobowiązania, bez pokrycia w trwałych dochodach. To jest trwały deficyt. Obudzimy się z tym, że nagle trzeba będzie zwiększyć podatki, co już rząd robi, żeby zbilansować deficyt. Dlatego będą kolejne wzrosty akcyzy, kolejne podatki cukrowe, bankowe i inne. A poza tym, rząd autorytarny ma ogromną władzę, może kupić wszystko - dodał.

W niedzielę w Warszawie i ponad stu innych miastach odbyła się manifestacja przynależności Polski do Unii Europejskiej. - Byliśmy tam z żoną, nie mieliśmy żadnych wątpliwości. Starałem się zachęcić inne osoby, bo od 2015 roku, moim zdaniem, mamy do czynienia z pełzającym zamachem stanu, to znaczy ze zmianą ustroju wbrew konstytucji, sankcjonowaną przez antykonstytucyjny trybunał Julii Przyłębskiej. A to, co ten trybunał zrobił, najprawdopodobniej pod naciskiem politycznym, jest szczególnie drastyczne, bo coś takiego nie miało miejsca w żadnym innym kraju Unii Europejskiej - powiedział w programie "Money. To się liczy" prof. Leszek Balcerowicz, były wicepremier i minister finansów, przewodniczący Rady FOR. - Gdy przywołuje się przykłady innych krajów, mogę odpowiedzieć tylko jedno: ukazał się list otwarty 26 byłych członków Trybunału Konstytucyjnego, którzy demaskują 10 kłamstw związanych z tym orzeczeniem. Ja mogę tylko polecić, by się z tym zapoznać. Po pierwsze jak słyszę wypowiedzi i zaprzeczenia pana Morawieckiego, to zaczynam się naprawdę obawiać, bo on nie słynie z prawdomówności, on słynie z tego, że notorycznie rozmija się z prawdą. Myślę, że to samo dotyczy Kaczyńskiego. Po drugie - ta sprawa jest śmiertelnie poważna. I w związku z tym lepiej przyjąć założenie, że nawet jeżeli w tej chwili nie mają takich intencji, to mogą mieć, skoro ileś razy przekroczyli najważniejszy polski dokument, czyli konstytucję. Bywają też wypadki przy pracy, jak brexit. To oczywiście dla Wielkiej Brytanii jest o wiele mniej istotna sprawa niż polexit dla Polski, bo oni są wyspą, z daleka od Rosji i tak dalej. Ale na początku też nikt tego nie traktował poważnie - dodał.

Stan finansów Polski jest tak dobry, że Unia Europejska nie jest nam do niczego potrzebna? - Aż mi się nie chce wierzyć, że można mówić tak nieodpowiedzialne brednie. Mówiąc o kondycji polskich finansów, nie wiem, czy minister finansów opiera to o drukowanie pieniędzy przez pana Glapińskiego, co byłoby niezwykle złowrogie, bo PRL zakończył żywot z inflacją na poziomie tysiąca procent, czy może bierze pod uwagę to, że gospodarka po covidzie się dźwignęła, ale przecież żadne rozsądny człowiek nie traktuje rzeczy przejściowych jako trwałych - powiedział w programie "Money. To się liczy" prof. Leszek Balcerowicz, były wicepremier i minister finansów, obecnie przewodniczący Rady FOR. - Finanse państwa są na niepokojącej drodze, ale zły scenariusz nie musi się zrealizować, przy odpowiedniej aktywności społeczeństwa obywatelskiego i ekonomistów. Ale to, co jest bardziej prawdopodobne przy kontynuacji antyrozwojowej polityki PiS i ugrupowania Ziobry, to jest nadchodzące silne spowolnienie polskiej gospodarki. Bo wzrost zależy od tego, ile osób pracuje, ale też od tego, jaka jest efektywność i innowacyjność, która jest związana z gospodarką prywatną. Przedsiębiorstwa państwowe są przyczyną problemów, a nie rozwiązań. Inwestycje prywatne spadły do mniej więcej 10 procent PKB. A jednocześnie ta antyeuropejska polityka grozi tym, że bardzo ważny czynnik rozwoju Polski, czyli inwestycje zagraniczne, mogą napływać wolniej. Dlatego grozi nam stopniowe, ale bardzo silne spowolnienie gospodarki. W skrajnym przypadku, niestety możliwym, Polska przestanie doganiać Zachód - dodał.

Polski Ład obciąży budżet państwa. Namiesza w finansach publicznych? - Na razie nie wiadomo, jak on się skończy. Na razie się nie domyka. Zmniejszono szkodliwy wzrost składki zdrowotnej, bo nieprzemyślany i komplikujący system, a także w pewien sposób zwiększający obciążenia podatkowe dla przedsiębiorstw. Oczywiście patologie trzeba likwidować, bo jeśli ktoś naciąga działalność gospodarczą, a powinien być na umówię o pracę, to trzeba to likwidować, ale to rozwiązanie tego nie powoduje - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - To obciążenie zostało trochę zredukowane, ale dołożony został podatek przychodowy. To jest kolejna porażka i uderzy w polskie firmy. Będzie promowało import, a nie eksport. Mimo to Polski Ład się nie spina, to za mało. A rząd nie pokazał, z czego to sfinansuje, więc - moim zdaniem - czeka nas wzrost podatków. Uważam, że czeka nas podwyższanie podatków dla najbogatszych. Ta retoryka została już uruchomiona - dodał.

Rada Ministrów przyjęła ostateczny projekt budżetu na 2022 rok. - Skala nieprzejrzystości rośnie w geometrycznym tempie. Zadłużenie poza kontrolą parlamentu rośnie trzy razy szybciej niż to, które jest pod kontrolą parlamentu. Zawsze były zakusy, by wykorzystywać nieprzejrzystość budżetu państwa. To jest pierwsze do zmiany. To jest termin, który pochodzi z PRL-u - rady państwa nie ma, a budżet państwa pozostał. I nic nie znaczy - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista Forum Obywatelskiego Rozwoju, niegdyś dyrektor departamentu analiz Ministerstwa Finansów. - Moim zdaniem skandaliczne jest to, że fundusz przeciwdziałania COVID-19 realizuje wszystko. Ja to nazywam rajem podatkowym premiera Morawieckiego. Finansowanie Polskiego Ładu też ma się odbywać w ramach tego funduszu. I ten fundusz, choć ma miliardy złotych wydatków, w ogóle nie jest włączony do tego budżetu. Sejm będzie głosował nad 30 mld zł deficytu, za to rząd będzie rozliczany, ale wydatków z funduszu covidowego tam nie będzie. Więc pojawia się pytanie, co pojawiło się w tym funduszu na 2022 rok. To jednoosobowy budżet premiera Morawieckiego, poza kontrolą parlamentu. Ten budżet jest nic nie warty, nic - podkreślił ekonomista dr Dudek w rozmowie z money.pl.

Nadciąga 4. fala pandemii koronawirusa, budżet Polski jest w stanie udźwignąć kolejny lockdown? - To są kolejne koszty dla gospodarki, one się objawiły bardzo dużym wzrostem zadłużenia. To wzrosło o 290 mld zł, chciałbym przypomnieć, bo deficyt budżetu państwa, który niby reprezentuje całe finanse, to było tylko 80 mld zł, a prawdziwy dług wzrósł aż o prawie 300 mld zł. 4. fala grozi kolejnym wzrostem zadłużenia i zamknięciem branż - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - Największym problemem Polski jest brak zaufania, które jest kluczowe. Wtedy mamy większy poziom zaszczepienia społeczeństwa, wtedy społeczeństwo łatwiej dostosowuje się do obostrzeń sanitarnych, przez co nie trzeba stosować zamykania gospodarki. Przez ostatnie lata to zaufanie zostało rozbite. Kraj taki jak Korea Południowa, który najlepiej radzi sobie z pandemią, tam na pierwszej stronie strategii zarządzania pandemią jest słowo "zaufanie". Tego w Polsce zabrakło, dlatego trzeba stosować metody policyjne - zamykanie, kary. A na końcu mamy dużo ofiar i duże koszty dla gospodarki - dodał.

Sejm zajmie się ustawą PiS dotyczącą nadawania koncesji dla nadawców telewizyjnych w Polsce. Projekt ustawy uderza w Grupę TVN, ale czy jej wprowadzenie może mieć negatywne konsekwencje dla polskiej gospodarki? - Kopiujemy ścieżkę, która jest przećwiczona na Węgrzech. Tam wszystkie media są pod bezpośrednią lub pośrednią kontrolą rządu. Po mediach telewizyjnych i prasowych węgierski rząd zabrał się za media internetowe, portale były przejmowane. Krok po kroku dążymy do państwa autorytarnego - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - To jest duże niebezpieczeństwo, szkodliwe dla praworządności. Jak się zabierze media, to nie będzie komu informować o tym, co robi rząd. Praworządność i informowanie społeczeństwa to kluczowe elementy dla gospodarki. Jest wiele badań pokazujących, że w krajach, w których nie ma praworządności i dobrej informacji dla opinii publicznej i firm, jest dużo niższy wzrost gospodarczy. Pierwsze pytania, jakie padają na spotkaniach z zagranicznymi inwestorami, są o media i praworządność. Oni nie pytają o gospodarkę, inflację i finanse publiczne, mimo że są to poważne problemy. Jak się spotykam z przedsiębiorcami, oni pytają: "co z mediami w Polsce, czy są tu jeszcze wolne media?" - dodał dr Dudek.

Coraz wyższa inflacja w Polsce, co bezpośrednio wpływa na coraz większą drożyznę na sklepowych półkach. Stopy procentowe trzeba podnieść? - Po pierwsze chciałbym obalić mit dotyczący wynagrodzeń, bo prezes NBP powiedział, że te rosną. W budżetówce nie rosną, więc dwa miliony pracowników budżetówki realnie traci. Oczywiście średnie wynagrodzenia rosną, jednak od 2019 roku inflacja w Polsce mocno wzrosła, a zaczęło się od rozdawnictwa PiS. Wzrost wynagrodzeń w maju to porównywanie się do dołka z pandemii, ale patrząc od grudnia 2019 roku, wynagrodzenia wzrosły o około 8 procent, a inflacja od tego samego czasu wzrosła o 7 procent. Więc 90 proc. wzrostu wynagrodzeń zostało zżarte przez inflację - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - Niestety, na inflacji zyskuje rząd i widać pewnego rodzaju zmowę. NBP zależy na tym, by przymykać oko, ale to powoduje ogromne zagrożenie, bo inflacja może się wymknąć spod kontroli. Już teraz najbiedniejsze gospodarstwa domowe tracą, bo realne stopy procentowe są ujemne, więc najbiedniejsi już stracili 5 mld zł, a na Polskim Ładzie mają zyskać 8 mld zł, proszę zobaczyć co to jest za rachunek, niewiele zyskują. Grozi nam kolejne Amber Gold, bo pieniądze znikają z banków, a mniej zaradni też uciekają przed inflacją, a mogą uciekać w produkty spekulacyjne, z szarej strefy. Wzrasta ryzyko niebezpiecznego inwestowania. NBP musi się tym zająć, bo zagrożenia płynące ze wzrostu inflacji są dużo groźniejsze niż te, wynikające z podniesienia stóp procentowych - dodał.

Najwyższa Izba Kontroli przygotowała raport dotyczący zarządzania finansami państwa przez rząd PiS. W nim opisano różne sztuczki księgowe i obejścia przepisów, które wprowadzano w tegorocznym budżecie po to, by nie przekroczyć dopuszczalnych progów zadłużenia w stosunku do PKB. - Raport NIK jest bardzo dobry i profesjonalny, obecnie ma blisko 400 stron analiz, dowodów, wykresów i różnego rodzaju zestawień, to poważna analiza - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - Wszystkie kraje muszą raportować stan finansów publicznych do Komisji Europejskiej, jednak wyniki raportowane przez polski rząd są rozbieżne. Te dotyczące długu publicznego są pomniejszone o ponad 220 mld zł, dziura budżetowa w czasie kryzysu również jest znacząco różna - o ponad 100 mld zł. Niektórzy mówią, że trzeba było ratować firmy i szybko działać, ale COVID nie uzasadnia kreatywnej księgowości i omijania finansów publicznych. Rozbieżność deficytu, będącego pod kontrolą parlamentu, między tym, o czym dyskutujemy w kraju, a tym, co raportujemy do Unii Europejskiej jest największa spośród krajów Wspólnoty, przed nami jest tylko Cypr - dodał.

Forum Obywatelskiego Rozwoju policzyło, jaki rachunek państwo wystawiło każdemu obywatelowi. - Państwo pobiera podatki od wszystkich obywateli, by później je wydawać. Ten rachunek za 2020 rok, w przeliczeniu na każdego mieszkańca, to średnio 30 tys. zł na każdego z nas - powiedział w programie "Newsroom WP" dr Sławomir Dudek, główny ekonomista FOR. - Ta kwota przyrosła w porównaniu do poprzedniego roku o około 4,5 tys. zł. Ponad połowa przyrostu tego rachunku to są wydatki covidowe, ale nawet bez nich ten przyrost był i wyniósł prawie 2 tys. zł. Za 2021 rok kwota łącznych wydatków na pewno jeszcze się zwiększy, bo dochodzą kolejne wydatki niezwiązane z covidem. To 14. emerytura, rosną wydatki na obronność, służbę zdrowia. Bardzo silnie rosną wydatki emerytalne, ponieważ skróciliśmy wiek emerytalny - dodał.

ZUS ma dostać prawo do informacji o obywatelach, pojawił się zapis o obowiązku informowania o tym, że ktoś nielegalnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Program zyskał miano "Konfident+". - Ja bym nawet powiedziała, że to projekt w sprawie "ustawowego donosiciela". Rzeczywiście pojawił się zapis o uprawnieniu ZUS-u do bardzo szerokiego katalogu informacji dotyczących tak naprawdę każdego. ZUS mógłby pytać o wszystko, nawet o to, czy pieliliśmy w ogródku - powiedziała w programie "Newsroom WP" Eliza Rutynowska, prawniczka FOR. - Wielu prawników zwraca uwagę na niebezpieczeństwo tego, że w tej sytuacji nie obowiązuje choćby tajemnica służbowa, to niepokojące. Może stawiać też w bardzo niekomfortowej sytuacji sąsiadów, ale także członków rodzin - dodała.

Co czeka nas w 2021 roku? Czy w kolejnych miesiącach możemy spodziewać się zakończenia koronakryzysu i początków gospodarczej rekonwalescencji? Zapraszamy na debatę nt. przyszłości polskiej gospodarki w najbliższych miesiącach. W debacie udział wzięli: dr Henryka Bochniarz, ekonomistka i przewodnicząca rady głównej Konfederacji Lewiatan; dr Aleksander Łaszek, główny ekonomista Forum Obywatelskiego Rozwoju oraz Marek Zuber, ekonomista.

25 tys. zł sięgnęły w 2019 roku wydatki publiczne w przeliczeniu na przeciętnego obywatela - wyliczyło Forum Obywatelskiego Rozwoju. Najwięcej kosztują nas emerytury, aż 7379 zł na osobę. Druga w kolejności jest edukacja - 2824 zł, a trzecia służba zdrowia - 2729 zł.

Rządowy program nie jest odpowiedzią na obecne problemy branży turystycznej, bony są przede wszystkim nowym pomysłem na kupowanie głosów przed wyborami - uważa Forum Obywatelskiego Rozwoju.

- Rząd mógłby pomóc firmom m.in. poprzez odroczenie podatków i składek ZUS. Pracodawca ponosiłby wtedy niższe koszty miejsc pracy. Potem można pomyśleć o kredytach za przestoje. Można też pomyśleć o tym, by chorobowe było wypłacane z ZUS-u - od pierwszego dnia. Ale nie można robić tego tak, aby państwo płaciło za wszystko. Rozwiązania należy wprowadzać stopniowo - tłumaczył w programie "Money. To się liczy" dr Aleksander Łaszek, główny ekonomista FOR.

- Mniej martwiłbym się o to, że koronawirus zaszkodzi turystyce, hotelarstwu czy gastronomii, a bardziej o kondycję transportu. Ten sektor jest u nas bardzo dobrze rozwinięty. Nasze firmy jeżdżą po całej Europie. Do tego, specyfiką naszego rynku pracy jest samozatrudnienie i umowy cywilnoprawne. Tu może być sporo problemów - tłumaczył w programie "Money. To się liczy" dr Aleksander Łaszek, główny ekonomista FOR.

- Już przed wybuchem epidemii były problemy z budżetem. Teraz rząd będzie tłumaczył mniejsze wpływy koronawirusem. Na pewno nie na wszystko będzie nas stać. Za kilka miesięcy rząd zacznie szukać oszczędności. Sam zacząłbym od ograniczenia wypłat 14 emerytury - mówił w programie "Money. To się liczy" dr Aleksander Łaszek, główny ekonomista FOR.

- Mówimy ludziom, by ograniczyli swoją aktywność. Aby nie wyjeżdżali, nie chodzili do restauracji, a potem oczekujemy, że ten spadek aktywności nie wpłynie na gospodarkę. W każdym wypadku musimy pogodzić się z tym, że gospodarka zwolni - mówił w programie "Money. To się liczy" dr Aleksander Łaszek, główny ekonomista FOR.

Dziś w "Money. To się liczy" gościem będzie prof. Leszek Balcerowicz, były minister finansów i twórca Forum Obywatelskiego Rozwoju. Rozmawiamy o stanie gospodarki i ostatnich decyzjach rządu dotyczących m.in. zakupu linii lotniczych Condor. W drugiej części o sytuacji w handlu mówi Renata Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji. Powiemy też o cenach mieszkań, które biją kolejne rekordy. Zapraszamy od 9.15.

Poziom życia Polaków w stosunku do USA, globalnego lidera gospodarczego, przekracza dzisiaj 50 proc. - czytamy w opracowaniu Forum Obywatelskiego Rozwoju. W przededniu I wojny światowej w 1913 r. i w końcówce PRL było to raptem ok. 20 proc. Autorzy wytykają jednak także problemy, które hamują rozwój kraju.

- Program 500+ jest nieefektywny i obciąża finanse publiczne. Po rozszerzeniu na każde dziecko najbardziej skorzysta z niego 10 proc. najbogatszych. Ponadto program nie wspiera wcale dzietności, a jednocześnie rząd oszczędza na innych wydatkach, np. strajk nauczycieli jest skutkiem oszczędzania na edukacji - powiedział w programie "Money. To się liczy" dr Aleksander Łaszek, główny ekonomista FOR.