Emerytury i pensje pod nóż. Miliony osób zapłacą za rozpędzony dług

Państwowy dług publiczny (PDP) jest coraz bliżej przekroczenia ustawowego progu 55 proc. PKB. W opinii wydanej w połowie września Rada Fiskalna oceniła, że ryzyko wystąpienia takiego scenariusza w przyszłym roku jest bardzo wysokie. Naruszenie limitu nałoży na rządzących bardzo poważne ograniczenia w planowaniu kolejnego budżetu. Tak wynika wprost z treści przepisów ustawy o finansach publicznych.

– Jeśli do tego dojdzie, konieczne będą bolesne decyzje, w tym ograniczenie dynamiki wzrostu płac w sektorze publicznym – mówił niedawno w wywiadzie dla money.pl wiceprzewodniczący Rady Fiskalnej, prof. Andrzej Torój.

– Trzeba będzie również ograniczyć tempo waloryzacji emerytur i rent. Przekroczenie wspomnianego progu odbije się też na niektórych samorządach – dodawał.

W razie naruszenia limitu przepisy automatycznie zamrażają pensje w sektorze budżetowym. W praktyce chodzi o ponad pół miliona etatów: od członków korpusu służby cywilnej, przez zawodowych żołnierzy, policjantów, pracowników administracji rządowej po nauczycieli czy prokuratorów.

Po przekroczeniu progu przez dług ich płace pozostaną bez zmian, mimo rosnących cen. Dla porównania, w przyszłym roku pensje w budżetówce wzrosną o 3 proc. Tyle samo ma wynieść inflacja w 2027 r.

Ustawa opisuje też dokładnie mechanizm ograniczania podwyżek rent i emerytur. Po przekroczeniu limitu świadczenia te będą mogły zostać zwaloryzowane tylko o poziom inflacji. Co ważne, rząd będzie wówczas brał pod uwagę aktualny, a nie prognozowany wskaźnik tempa wzrostu cen na kolejny rok.

Przykład: przyszłoroczna waloryzacja emerytur i rent szacowana jest na ok. 3,5 proc. W reżimie wysokiego długu publicznego rząd musiałby ograniczyć tę podwyżkę do maksymalnie 3 proc. (co oznacza, że waloryzacja mogłaby też być niższa). W liczbach bezwzględnych ubytek w dochodach emerytów i rencistów może być niewielki, ale przy wypłacaniu minimalnych świadczeń znaczenie będzie mieć każda złotówka.

Ograniczenia będą też rzutować na przyszłe waloryzacje. W następnych latach każda kolejna podwyżka rent i emerytur będzie obliczana od mniejszej podstawy.

Ustawa o finansach publicznych wprost wymaga też od rządzących przygotowania na kolejny rok takiego budżetu, w którym albo nie będzie deficytu fiskalnego, albo różnica pomiędzy wydatkami a dochodami będzie znacznie ograniczona.

– Wejście w kryzys zadłużenia z powodu nadmiernego długu publicznego grozi koniecznością zrównoważenia budżetu. Oznacza to wymóg znalezienia około 300 miliardów złotych, które w ostatnich latach pożyczamy w postaci nowego długu – tłumaczy w rozmowie z money.pl Tomasz Prusek, prezes Fundacji Przyjazny Kraj, która prowadzi badania i dostarcza analiz ekonomicznych.

Jak dodaje, wyjścia z tej sytuacji są tylko dwa. – Tymi rozwiązaniami są podwyżka podatków, co w obecnej sytuacji politycznej będzie bardzo trudne do przeprowadzenia, albo obcięcie wydatków, głównie socjalnych – komentuje nasz rozmówca.

Do naruszenia ustawowego limitu długu może dojść już w przyszłym roku, ale to nie oznacza, że w 2027 r. zobaczymy jego finansowe skutki. Ludwik Kotecki z Rady Polityki Pieniężnej wyjaśnia to w rozmowie z money.pl.

– Naruszenie tej granicy w przyszłym roku, jeśli rzeczywiście nastąpi, będziemy mogli odnotować w komunikacie GUS dopiero wiosną 2028 r. (kiedy Główny Urząd Statystyczny obliczy wartość PKB w 2027 r. – przyp. red.). Oznacza to, że bardzo istotnym ograniczeniom przy planowaniu budżetu państwa na 2029 r. będzie już podlegać kolejny rząd – tłumaczy ekonomista, członek RPP.

Rozciągnięcie całego procesu w czasie daje politykom szansę na reakcję. Tomasz Prusek nie wyklucza, że politycy zdecydują się na zmiany w ustawie o finansach publicznych. Można sobie wyobrazić zawieszenie wspomnianych rygorystycznych przepisów albo podwyższenie progu z obecnych 55 proc., który nie jest przecież nigdzie "wyryty w kamieniu".

Podkreśla, że takie zmiany będą wymagać ponadpartyjnego porozumienia. – Pamiętajmy, że kryzys fiskalny o niewyobrażalnych skutkach będzie obciążeniem dla całej obecnej klasy politycznej. Konsekwencją takiego kryzysu może być wyniesienie do władzy zupełnie nowych ugrupowań i liderów – przestrzega.

Można odnieść wrażenie, że alarmistyczne komentarze części ekonomistów nie robią specjalnego wrażenia na Ministerstwie Finansów.

W odpowiedzi na wspomnianą wcześniej opinię Rady Fiskalnej resort wydał komunikat, w którym czytamy, że "Rada potwierdza brak przekroczenia przez państwowy dług publiczny progu 60 proc. PKB" w przyszłym roku i – jak twierdzi ministerstwo – tylko w takim zakresie Rada może badać projekt ustawy budżetowej.

– W debacie publicznej temat szybko rosnącego zadłużenia był lekceważony tak długo, jak od przekroczenia progów ostrożnościowych dzielił nas stosunkowo duży margines – komentuje Tomasz Prusek. Jego zdaniem to już przeszłość.

– Obawiam się, że doszliśmy dziś do ściany i nie mamy już takich rezerw. To wszystko powoduje, że dla nowego rządu, który wyłonimy w przyszłorocznych wyborach parlamentarnych, kryzys finansów publicznych nie będzie zagadnieniem czysto teoretycznym – podsumowuje prezes Fundacji Przyjazny Kraj.