Mają pomysły, jak zrealizować cel Morawieckiego. Rząd częściowo je popiera

W pierwszych trzech kwartałach 2025 r. wartość inwestycji w środki trwałe wynosiła w Polsce 17,3 proc. PKB (to dane oczyszczone z wpływu czynników sezonowych), minimalnie więcej niż w 2024 r. W całej UE stopa inwestycji też utrzymała się na niemal niezmienionym, ale znacznie wyższym niż nad Wisłą poziomie 21,3 proc. W niektórych krajach z naszego regionu, np. w Czechach, wskaźnik ten zaś był wyraźnie powyżej tej średniej.

Miniony rok był już dziesiątym z rzędu, gdy stopa inwestycji w Polsce była niższa niż średnio w UE. Po raz ostatni poziom 20 proc. PKB przekroczyła w 2015 r. W kolejnym roku Mateusz Morawiecki, ówczesny minister rozwoju, przedstawił "Strategię odpowiedzialnego rozwoju", której celem było m.in. podbicie tej stopy do 25 proc. PKB.

Choć tego celu nie udało się zrealizować, polska gospodarka – wbrew obawom - nie straciła impetu. Część ekonomistów uważa więc, że problem zbyt niskiej stopy inwestycji jest wyolbrzymiony. Jak argumentują, Polska różni się pod tym względem od innych państw regionu przede wszystkim dlatego, że ma inną strukturę sektorową gospodarki oraz relatywnie mały zasób majątku trwałego, który trzeba odtwarzać. W ocenie Pracodawców RP te argumenty (opisaliśmy je szeroko w poniższym artykule) to mydlenie oczu, a Polska prędzej czy później odczuje konsekwencje niskiej stopy inwestycji.

"Bez zdecydowanego przyspieszenia wzrostu inwestycji Polsce grozi trwałe spowolnienie gospodarcze, utrata konkurencyjności i spadek zdolności do finansowania bezpieczeństwa, transformacji energetycznej oraz usług publicznych" – twierdzi Joanna Makowiecka-Gatza, prezeska organizacji, we wstępie do opublikowanego w poniedziałek raportu "Jak obudzić inwestycje w Polsce". Celem zawartych w tej publikacji rekomendacji jest zwiększenie do 2030 r. stopy inwestycji nad Wisłą do...25 proc. PKB.

Obecny na prezentacji raportu minister finansów Andrzej Domański podkreślał, że rząd zdaje sobie sprawę ze skali wyzwania i już podejmuje działania, które powinny pobudzić inwestycje. Częściowo pokrywają się one zresztą z rekomendacjami Pracodawców RP.

Domański wymieniał w tym kontekście deregulację gospodarki w ramach inicjatywy SprawdzaMy, zapowiadane na połowę tego roku wprowadzenie Osobistych Kont Inwestycyjnych, które mają zwiększyć napływ oszczędności Polaków na rynek kapitałowy oraz program Innovate Poland, w ramach którego finansowane będą innowacyjne przedsiębiorstwa. Minister finansów mówił też o aktualizacji polityki zakupowej państwa tak, aby na zamówieniach publicznych w większym stopniu korzystały krajowe przedsiębiorstwa oraz o trwającej transformacji energetycznej, która z czasem obniży ceny energii.

Wszystko to ma sprawić, że kołem zamachowym wzrostu inwestycji stanie się sektor prywatny, a sektor publiczny będzie pełnił tylko rolę wspierającą. To również jest spójne z wnioskami Pracodawców RP, że to właśnie deficyt inwestycji prywatnych jest główną przyczyną tego, że Polska pod względem stopy inwestycji jest w ogonie UE.

W 2024 r. stopa inwestycji w sektorze przedsiębiorstw (obejmującym też spółki z udziałem skarbu państwa) wynosiła w Polsce zaledwie 8,8 proc., najmniej od 2010 r., podczas gdy średnio w UE przekraczała 12,5 proc. Równocześnie stopa inwestycji w sektorze publicznym nad Wisłą wynosiła 4,8 proc. PKB, o ponad 1 pkt proc. PKB więcej niż średnio w UE.

"Największa polska spółka przemysłowa Orlen planuje na lata 2025-2035 inwestycje (łącznie rozwojowe i odtworzeniowe) między 350 a 380 mld zł, czyli rzędu 35 mld zł rocznie" – alarmują autorzy raportu.

Biorąc pod uwagę całą listę rekomendacji Pracodawców RP, bodźce dla inwestycji, które już wprowadził bądź planuje wprowadzić rząd, z pewnością nie będą wystarczające, aby zasypać lukę inwestycyjną względem innych państw regionu. Szczególnie, że równocześnie rząd podejmuje decyzje, które są wbrew tym zaleceniom. Dotyczy to choćby podwyżki podatku CIT dla sektora bankowego, czemu – jak podkreślała prezeska Pracodawców RP – towarzyszyła dodatkowo "antybiznesowa narracja".

Znajduje to odzwierciedlenie w prognozach dla Polski. Przykładowo, według listopadowych przewidywań Komisji Europejskiej stopa inwestycji nad Wisłą w 2027 r. sięgnie 17,7 proc. PKB – mimo tego, że najbliższe lata będą okresem boomu inwestycyjnego związanego z napływem funduszy z UE.

Rekomendacje organizacji podzielić można na dwie kategorie. Do pierwszej zaliczają się te, które mają oddziaływać na skłonność przedsiębiorstw do inwestowania, do drugiej zaś te, która ułatwić mogą finansowanie takich wydatków. – Wprowadzenie tych rekomendacji w życie byłoby bezbolesne i niekosztowne – przekonuje Kamil Sobolewski, główny ekonomista Pracodawców RP, podkreślając, że większość z nich wdrożyć można w ciągu roku.

Co znalazło się na liście zaleceń organizacji?

1. Zwiększenie przewidywalności zamówień publicznych. Chodzi o to, żeby zamówienia były ogłaszane z wyprzedzeniem i na okres wielu lat.
2. Stabilizacja prawa i ograniczenie niepewności regulacyjnej.
3. Zrównanie opodatkowania zysków kapitałowych oraz zysków z inwestycji w nieruchomości.
4. Modyfikacja podatku od aktywów bankowych, aby zachęcał do zwiększania portfela kredytów i obligacji dla firm.
5. Ustalenie płacy minimalnej na poziomie 60 proc. mediany wynagrodzeń.
6. Zamrożenie na 10 lat tzw. suwaka, w ramach którego OFE przekazują do ZUS część zgromadzonych środków, oraz umożliwienie tym funduszom inwestycji w bardziej ryzykowne, innowacyjne spółki.
7. Modyfikacja podwyżki stawki CIT dla banków, aby skłaniał je do finansowania innowacyjnych przedsiębiorstw.
8. Wykorzystanie środków publicznych w formie gwarancji kredytów dla firm.
9. Uruchomienie inicjatywy na wzór francuskiego planu Tibiego, który zwiększa zaangażowanie instytucji finansowych w finansowanie innowacyjnych przedsiębiorstw (taką inicjatywą jest wspomniany program Innovate Poland).
10. Przyspieszenie procesów decyzyjnych i administracyjnych w budownictwie.
11. Usprawnienie sądownictwa.

Grzegorz Siemionczyk, główny analityk money.pl