Rosja i Zondacrypto. Sprawdziliśmy rosyjskie tropy wokół giełdy Przemysława Krala

"Kariera firmy Zondacrypto zaczęła się za pieniądze rosyjskiej mafii, a u źródeł jej sukcesu finansowego stoją też pieniądze powiązane z rosyjskimi służbami" - stwierdził w połowie kwietnia Donald Tusk, gdy giełda kryptowalut zaczęła tonąć. Ale szczegółów ani premier, ani służby nie podali. Postanowiliśmy sami sprawdzić rosyjski trop.

Przy tworzeniu tej analizy posłużyliśmy się ogólnodostępnymi danymi z serwisów zbierających informacje o podmiotach gospodarczych na całym świecie oraz wiedzą, którą przez lata zbieraliśmy na temat przestępczości zorganizowanej w Polsce. Tak się składa, że to na Śląsku Sylwester Suszek zakładał giełdę BitBay, która po jego zaginięciu przeistoczyła się w Zondacrypto. Wśród jego znajomych i współpracowników nie brakowało bohaterów naszych poprzednich materiałów, przede wszystkim tych o pseudokibicach z Chorzowa i Krakowa.

U zarania kontrowersyjnej kryptogiełdy, wbrew tezom stawianym przez premiera i jego otoczenie, nie doszukaliśmy się pieniędzy rosyjskiej mafii. Znaleźliśmy jednak inne rosyjskie tropy.

Nasi informatorzy z kręgów przestępczych twierdzą, że na początku 2014 r. w biznes Sylwestra Suszka zainwestowali przedstawiciele starszego pokolenia gangsterów z Krakowa i Śląska, którzy dorobili się na przestępczej działalności jeszcze w latach 90. Kryptowaluty miały być nowym sposobem na pranie pieniędzy pochodzących z przestępstw.

Interes się kręcił, Sylwester Suszek okazał się rzutkim i przebojowym biznesmenem. W 2018 r., gdy Komisja Nadzoru Finansowego wpisała BitBay na listę ostrzeżeń publicznych i zawiadomiła o jego działalności prokuraturę, Suszek przeniósł działalność najpierw na Maltę, a potem do Estonii.

Coś zaczęło się psuć ok. 2021 r. Suszek stopniowo był wypychany z podmiotów działających wokół BitBaya. Z naszych informacji wynika, że przestępcy, którzy zainwestowali w jego biznes, z czasem zaczęli na niego coraz mocniej naciskać. I przejmować jego interesy oraz majątek zgromadzony m.in. w kryptowalutach.

10 marca 2022 r. widziano Suszka po raz ostatni: w bazie paliw pod Czeladzią na Śląsku. Od czterech lat nie ma po nim śladu. Ciała do dziś nie znaleziono.

W Prokuraturze Krajowej trwa śledztwo w sprawie jego zaginięcia. Na razie bez większych efektów, choć jeden ze znajomych Suszka, Marian W., usłyszał zarzut udziału w uprowadzeniu.

Na przełomie 2021 i 2022 r. BitBay zmienił się w Zondę, a chwilę potem w Zondacrypto. Zaginionego Suszka na kierowniczych stanowiskach zastąpił obsługujący go dotąd prawnik Przemysław Kral. Również Marian W. znalazł zatrudnienie w Zondzie. I spokojny adres do życia tam, gdzie i Kral: w Monako.

Według naszych rozmówców, którzy znali i Suszka, i osoby, które za nim stały, to dopiero w tym okresie w Zondzie pojawiają się rosyjskie pieniądze i ludzie powiązani z Rosją.

20 dni po zaginięciu Sylwestra Suszka wiosną 2022 r. szwajcarska spółka Divisio Holding AG staje się jedynym udziałowcem BB Trade Estonia OÜ, która rejestruje markę Zondacrypto.

W szwajcarskim rejestrze widać jedynie zarząd Divisio, nie wiemy, kto jest akcjonariuszem ani beneficjentem rzeczywistym. Prawo wymaga, by w zarządzie zasiadał rezydent szwajcarski. Ten wymóg spełniają kancelarie. Jeden prawnik figuruje w zarządach kilkudziesięciu spółek. W Divisio Holding AG tę funkcję pełni André Terlinden, partner kancelarii Neupert Vuille Partners AG z Zurychu. Szwajcaria nie należy do Unii Europejskiej. Europejski nakaz dochodzeniowy tam nie działa. Polska prokuratura, żeby po zawiadomieniu od KNF zajrzeć do siedziby właściciela Zondacrypto, musi starać się o międzynarodową pomoc prawną. To trwa miesiącami, czasem latami.

Tyle że wiele tropów można znaleźć w publicznych rejestrach, nie czekając na pomoc z Zurychu.

Jedynym dyrektorem Divisio Holding AG jest wspomniany André Marcel Terlinden, partner i udziałowiec w kancelarii Neupert Vuille Partners AG (NVP AG), mieszczącej się w willi nad Jeziorem Zuryskim. W jej siedzibie jest zarejestrowanych kilkaset podmiotów, kolejne kilkadziesiąt w sąsiednim budynku. Wśród nich jest Szwajcarsko-Rosyjska Izba Handlowa, gdzie członkiem zarządu, sekretarzem oraz skarbnikiem jest Dieter W. Neupert, szef w kancelarii NVP AG.

Neupert to też jeden z głównych bohaterów afery Panama Papers i Paradise Papers. Po wycieku dokumentów z rajów podatkowych okazało się, że Szwajcar był powiernikiem bogaczy tego świata. Media łączyły go z ukrywaniem majątku katarskiej rodziny królewskiej i otoczenia Hosniego Mubaraka.

W 2017 roku w Pakistanie wszczęto śledztwo w sprawie prania pieniędzy, a pakistańskie służby miały zwracać się do Interpolu o pomoc w postępowaniu dotyczącym Neuperta. Według bliskowschodnich dziennikarzy miał on być oskarżony o wykorzystywanie struktur jednej ze spółek do wspierania nielegalnych operacji, które finansowały terroryzm.

Sama kancelaria nigdy publicznie nie odniosła się do tych zarzutów, a Neupert zawodowo działa dalej w Szwajcarii.

Rosyjskie powiązania to osobny rozdział w historii adwokata, którego kancelaria zarządza firmą, do której należy Zondacrypto. W 2014 roku szwajcarski dziennik Tages-Anzeiger określił Neuperta mianem "adwokata oligarchów".

Zacznijmy od współkierowanej przez niego Szwajcarsko-Rosyjskiej Izby Handlowej. Organizacja założona w 2020 r. kontynuowała działalność nawet w obliczu inwazji Rosji na Ukrainę i wprowadzonych sankcji. W 2022 r. Izba organizowała wydarzenia dotyczące "sytuacji gospodarczej w związku z wojną w Ukrainie". Na swojej stronie izba chwali się oficjalną współpracą z Fundacją Roskongress - organizatorem Petersburskiego Forum Ekonomicznego Władimira Putina oraz z Ministerstwem Przemysłu i Handlu Federacji Rosyjskiej.

W styczniu 2017 roku jordański portal Al Bawaba opublikował tekst "The Secret Dealings of Swiss Lawyer Dieter Neupert" (Tajne interesy szwajcarskiego prawnika Dietera Neuperta). Wynika z niego, że Neupert otrzymał też pełnomocnictwa do podmiotów w rajach podatkowych należących do Wasilija Anisimowa. Ten miliarder to jeden z 210 rosyjskich oligarchów, których amerykański Departament Skarbu umieścił na tzw. liście Kremla - osób blisko związanych z Putinem.

Szwajcarsko-Rosyjska Izba Handlowa prężnie działa mimo wojny w Ukrainie i sankcji nałożonych na Rosję. Na Facebooku zaprasza do udziału w spotkaniach biznesowych za jedyne 45 franków. A na YouTube zamieszcza filmy o tym, jak prowadzić interesy w Rosji.

14 stycznia 2025 roku Zondacrypto poinformowała o nawiązaniu współpracy ze szwajcarskim Incore Bank. Partnerstwo ogłosił Guido Bühler, były już członek rady nadzorczej BB Trade Estonia OÜ, do której należy giełda kryptowalut (Bühler, podobnie jak inni członkowie rady nadzorczej Zondy, zrezygnował ze stanowiska po wybuchu afery z wypłatami dla klientów).

Incore Bank był wyłącznym bankowym partnerem Zondacrypto w Szwajcarii: szwajcarscy klienci Zondy otrzymywali wypłaty za jego pośrednictwem.

18 kwietnia 2026 roku szwajcarski portal swissinfo.ch ujawnił, że 12 lutego 2026 roku Denis Katsyv, Rosjanin, syn wysokiego urzędnika obwodu moskiewskiego, wytransferował ze szwajcarskiego UBS (to jeden z największych banków inwestycyjnych na świecie) co najmniej 6 mln franków szwajcarskich. Szkopuł w tym, że były to pieniądze, które szwajcarska prokuratura kilkanaście lat temu zamroziła w ramach śledztwa w sprawie tzw. afery Magnitskiego.

Według Szwajcarów Denis Katsyv był bowiem w grupie, która w 2007 r. zdefraudowała w Rosji 230 milionów dolarów i poukrywała je przez sieć firm-przykrywek oraz europejskich banków. Gdy Siergiej Magnitski, Amerykanin pracujący w Moskwie dla firmy Hermitage Capital, ujawnił to oszustwo, został aresztowany i zamęczony w rosyjskim więzieniu.

Po jego śmierci osoby podejrzane o udział w sprawie trafiły na międzynarodowe listy sankcyjne. Postępowanie z zawiadomienia Hermitage Capital prowadziła też Szwajcaria. W trakcie śledztwa władze szwajcarskie zablokowały około 18 mln franków zgromadzonych na rachunkach bankowych trzech obywateli Rosji, którzy odnieśli korzyści z oszustwa. Wśród nich Katsyva.

Jak podaje swissinfo.ch, w grudniu 2025 r. szwajcarski sąd ze względów proceduralnych uchylił decyzję prokuratury o zajęciu pieniędzy pochodzących z oszustwa. Śledczy zwlekali z ponownym ich zajęciem, a Katsyv wykorzystał ten moment i w lutym 2026 r. wyprowadził całość swoich pieniędzy ze Szwajcarii: 5,5 mln franków za pośrednictwem izraelskiego banku oraz około 500 tys. franków (ponad 2 mln zł) przez współpracujący z Zondacrypto Incore Bank. Odpytywani przez dziennikarzy urzędnicy i bankierzy nabierają wody w usta.

Śledczy próbują ponownie zabezpieczyć środki Rosjanina, ale będzie to już raczej niemożliwe. Bank Incore, który Denis Katsyv wybrał do wyprowadzenia części swojego majątku, odpowiedział dziennikarzom, że prawo szwajcarskie zabrania mu "ujawniania jakichkolwiek informacji dotyczących relacji z klientami, ich sytuacji finansowej lub rozwoju działalności".

W marcu 2025 roku do rady nadzorczej BB Trade Estonia OÜ, czyli właściciela Zondacrypto, dołącza nowy członek. Nazywa się Georgi Džaniašvili. Ma 33 lata, gruzińskie korzenie, estońskie obywatelstwo, mieszka w Tallinnie. Mówi po rosyjsku. Prowadzi w Estonii dwie kancelarie prawne. Specjalizacja: prawo korporacyjne, fintech, kryptowaluty. Jeszcze 24 marca 2026 reprezentuje Zondacrypto na konferencji Next Block Expo w Warszawie.

W lipcu 2015 r. Georgi Džaniašvili, ten sam, który do zeszłego tygodnia zasiadał w radzie nadzorczej właściciela Zondacrypto, kupił spółkę Verdis Hall LLC. To spółka, która posiadała 10 proc. udziałów w rosyjskim banku Rosenergobank (AO Russian Energy Bank).

To nie był mały bank. W rankingu Interfax-100 pod względem depozytów detalicznych zajmował 51. miejsce. Został założony w 1992 roku. Początkowo obsługiwał głównie spółki rosyjskiego kompleksu paliwowo-energetycznego, ściśle powiązane z państwem i służbami.

W kwietniu 2017 r. Bank Centralny Federacji Rosyjskiej cofnął mu licencję na działalność. Z jego kasy wyparowało ponad 30 miliardów rubli, a kierujący nim Konstantin Schwartz uciekł. Według śledczych bank nie wywiązał się ze zobowiązań wobec wierzycieli, miał problemy wynikające z ryzykownego modelu biznesowego, niskiej jakości zarządzania i aktywów, a jego działalność wykazywała niewłaściwe postępowanie w zakresie wyprowadzania aktywów, głównie poprzez udzielanie pożyczek podmiotom, które okazały się wydmuszkami.

W lutym 2026 r. moskiewski sąd skazał byłego szefa zarządu Konstantina Schwartza na 11 lat kolonii karnej. Jego zastępczynię Julię Żerichiną na 8 lat. Oboje jeszcze w 2017 r. uciekli z Rosji do Estonii.

Prezes Zondacrypto Przemysław Kral jest też dyrektorem spółki w Luksemburgu: S&B Investment SA. Zastąpił na tej posadzie samego Suszka. Nazwa to pierwsze litery imienia zaginionego biznesmena i bliskiej mu osoby.

W luksemburskim rejestrze Suszek pozostawał formalnie dyrektorem S&B Investment SA jeszcze przez 19 miesięcy po zaginięciu, do 14 listopada 2023 roku. Tego dnia stały się trzy rzeczy naraz. Usunięto zaginionego Suszka z zarządu. Powołano Przemysława Krala. I wymieniono audytora. Nowym została firma Case and Key Sàrl.

W międzynarodowej bazie wywiadu gospodarczego Dato Capital spółka Case and Key Sàrl figuruje z oznaczeniem: "powiązany kraj: Federacja Rosyjska". Powodem takiej afiliacji ma być struktura klienteli i pochodzenie kapitału obsługiwanego przez tę firmę.

Nowym audytorem kieruje para: Igor Ismagilov i Natalia Ismagilova. On urodzony 27 czerwca 1987 roku w Leningradzie. Ona urodzona 16 kwietnia 1987 roku w Moskwie. Oboje absolwenci Saint Petersburg State University. Igor z rosyjskim numerem podatkowym jest widoczny do dziś w jednej z publicznych baz.

Zanim Igor Ismagilov zaczął audytować luksemburską spółkę Przemysława Krala, zatrudniony był kolejno w kilku strukturach powiązanych z Rosją. W latach 2012-2013 pełnił funkcję wiceprezesa Leningradzkiej Obwodowej Izby Przemysłowo-Handlowej (LRCCI), instytucji z oficjalnym zadaniem "konsolidacji rosyjskiego biznesu wokół zadań polityki publicznej".

A od listopada 2015 do stycznia 2017 był prawnikiem w Eurasian Resources Group (ERG) w Luksemburgu. ERG finalizował wtedy restrukturyzację dwóch rosyjskich banków państwowych: VTB Bank i Sberbank. Oba dziś są objęte sankcjami UE, USA i Wielkiej Brytanii. Z dostępnych informacji wynika też, że Ismagilov był dyrektorem w Veon Luxembourg Holdings, holdingu telekomunikacyjnym kontrolowanym przez rosyjską Alfa Group Michaiła Fridmana i Germana Khana. Fridman i Khan są objęci sankcjami UE od lutego 2022 roku.

Wszystkie nasze ustalenia wynikają z publicznie dostępnych danych. Tymczasem Zondacrypto i jej prezes Przemysław Kral swobodnie poruszali się wśród polskich polityków. W maju 2025 r. Zondacrypto była głównym sponsorem konferencji CPAC Polska w Rzeszowie, w której udział wzięli ówczesny prezydent Andrzej Duda i kandydat na urząd Karol Nawrocki.

Na przełomie października i listopada 2025 r. Kral wpłacił 450 tysięcy złotych na Fundację Instytut Polski Suwerennej Zbigniewa Ziobry. Spółka z jego sieci - Expofér Servis House z Czech - przelała 70 tysięcy euro na Fundację Dobry Rząd Przemysława Wiplera.

1 grudnia 2025 prezydent Nawrocki zawetował ustawę o rynku kryptoaktywów. W grudniu 2025 na utajnionym posiedzeniu Sejmu premier Tusk miał mówić o "powiązaniach giełdy z praniem pieniędzy, z Rosją i z politycznym lobbingiem na prawicy". Określił sprawę jako "największą aferę po 1989 roku".

Szymon Jadczak, dziennikarz Wirtualnej Polski