Ubóstwo w Polsce. Wróciliśmy do poziomu sprzed dwóch lat

Rok 2019 przyniósł poprawę sytuacji materialnej gospodarstw domowych w Polsce, co widać w spadku zasięgu ubóstwa ekonomicznego. Spadek ten był jednak niewielki i – w zależności od branych pod uwagę trzech rodzajów ubóstwa – wyniósł od 1,2 pkt. proc. do 1,9.

Mimo że spadek jest niewielki, to krok do przodu w porównaniu z 2018 rokiem, kiedy skrajne ubóstwo wzrosło po raz pierwszy, odkąd w 2015 roku rządy objęło PiS. Wcześniej, w latach 2015-2017 zasięg skrajnego ubóstwa stopniowo się zmniejszał (co widać na wykresie poniżej).

Zobacz też: Inflacja miała spadać, a rośnie. Ceny w czerwcu wyższe średnio o 3,3 procent

Najnowsze dane za 2019 rok można podsumować stwierdzeniem, że wprawdzie jest lepiej niż rok wcześniej, ale nie ma powodu, by skakać z radości. Po prostu wróciliśmy do poziomów z 2017 roku. Jednak pozytywne zmiany (również w porównaniu z 2017 rokiem) widać w rodzinach mających na utrzymaniu co najmniej troje dzieci. Niestety zasięg skrajnego ubóstwa nie zmniejszył się wśród osób starszych oraz wśród rodzin z niepełnosprawnymi dziećmi.

Czym jest ubóstwo? GUS przyjmuje trzy różne progi (granice) ubóstwa. Pierwszy to ubóstwo skrajne, wyróżniane w oparciu o minimum egzystencji. Minimum egzystencji wyznacza bardzo niski poziom zaspokojenia potrzeb. Konsumpcja poniżej tego poziomu utrudnia przeżycie i stanowi zagrożenie dla psychofizycznego rozwoju człowieka. W sumie w skali wszystkich gospodarstw domowych w 2019 roku ubóstwo skrajne dotyczyło 4,2 proc. osób, podczas gdy rok wcześniej było to 5,4 proc.

Zobacz też: Podwyżki płac wyhamowały. Do Niemców tracimy kolejne lata

Za minimum egzystencji, poniżej którego żyje ta grupa, uznaje się 614 zł na osobę samotną i 1658 zł na rodzinę czteroosobową (dwoje rodziców + dwoje dzieci do lat 14). Jest to wysokość przeciętnych miesięcznych wydatków. Trzeba jednocześnie podkreślić, że progi te każdego roku rosną wraz z bogaceniem się ogółu społeczeństwa.

Drugim rodzajem ubóstwa jest ubóstwo ustawowe. Do tej grupy należą osoby, które zgodnie z obowiązującymi przepisami są uprawnione do ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej. W 2019 roku zasięg ubóstwa ustawowego spadł do 9,0 proc. z 10,9 proc. rok wcześniej. W tym przypadku za próg uznaje się 701 zł na osobę samotną i 2112 zł na rodzinę czteroosobową.

Zobacz też: Wybory 2020. Komentarze po pierwszej turze: prawdziwe problemy, nie licytacja na obietnice

Trzeci rodzaj to ubóstwo relatywne. W tym przypadku za granicę ubóstwa uznaje się 50 proc. kwoty, którą przeciętnie miesięcznie wydają gospodarstwa domowe w Polsce. W 2019 roku ubóstwa relatywnego doświadczało 13,0 proc. osób w gospodarstwach domowych, podczas gdy rok wcześniej - 14,2 proc.

W największym stopniu skrajne ubóstwo dotyka rodziny z co najmniej trojgiem dzieci poniżej 18 lat. W tej grupie 6,8 proc. osób w gospodarstwach domowych żyje poniżej minimum egzystencji. Pocieszający jest jednak fakt, że w 2019 roku to właśnie w tych rodzinach skrajne ubóstwo spadło najbardziej (o prawie 3 pkt. proc.) i jest też nieco mniejsze niż w 2017 roku.

W gospodarstwach domowych utrzymujących się głównie z tzw. socjalu (czyli ze świadczeń społecznych innych niż emerytury i renty), wciąż 10,9 proc. osób żyje poniżej minimum egzystencji. Jednak w tej grupie zasięg skrajnego ubóstwa zmniejszył się najbardziej w porównaniu z 2018 rokiem (o ok. 3 pkt. proc.). Zła wiadomość jest jednak taka, że sytuacja w tej grupie nie jest lepsza (a nawet jest minimalnie gorsza) niż w 2017 roku, kiedy odsetek ten wyniósł 10,4 proc.

O ile zasięg ubóstwa wśród dzieci oraz osób dorosłych poniżej 64 lat zmniejszył się w porównaniu z rokiem ubiegłym, o tyle pozytywnych zmian nie widać wśród osób najstarszych. Ogólnie we wszystkich trzech grupach wiekowych poziom skrajnego ubóstwa pozostaje zbliżony do odnotowanego w 2017 roku.

Pozytywnych zmian nie widać także wśród dzieci niepełnosprawnych. W gospodarstwach domowych z niepełnosprawnymi dziećmi w skrajnym ubóstwie żyło ponad 5 proc. osób.